بيم و اميد از صلح امريکايي‌ها با پاکستان!

 

احمد سعیدی

در روزهاي اخير ماه مبارک رمضان رييسجمهوري افغانستان، آتش بس يک جانبه را با گروه طالبان اعلام کرد که با گذشت چند روز محدود، گروه طالبان نيز به مناسبت عيد سعيد فطر سه روز عيد را آتش بس اعلام کردند اين آتش بس گرچه کوتاه بود، اما سبب بروز خوشبينيهاي زودهنگام براي تمديد آتشبس و در همان حال آغاز مذکرات جديتر براي حصول صلح بين طالبان و حکومت وحدت ملي افغانستان شده است. اين اميدواري زماني تقويت شد که وزارت خارجه امريکا نيز در بيانيهاي ضمن استقبال از آتشبس موقت، براي پيوستن به مذاکرات ابراز علاقهمندي کرد. گروه طالبان از پيش با اين استدلال که امريکا افغانستان را اشغال کرده و دولت کابل را به رسميت نميشناسد، طرف اصلي خود براي مذاکره را امريکا اعلام کرده بودند و تا هنوز در اين مورد پا فشاري دارند.

آنچه در اين تجربه آتشبس موقت شايان توجه بود، حضور پرچم سفيد گروه طالبان در خيابانهاي کابل و حرکت آزادانه آنها بدون هيچ مانعي که پس از سقوط امارت طالباني در سال 2001 ميلادي، واقعاً بيسابقه بود. استقبال نيروهاي امنيتي از طالبان که بعضاً سلاحهاي خود را تا دروازه شهر حفظ کردند و دستدادن و درآغوش کشيدن افرادي که تا يک روز پيش به روي هم آتش ميگشودند قابل دقت بود.

اما متأسفانه پس از ختم آتش بس موقت در سه روز عيد يکبار ديگر با همان موضع خصمانه گذشته به روي يکديگر آتش گشودند حضور طالبان در شهرها آن هم در روزهاي عيد و ملاقات با نيروهاي امنيتي اين کشور حکايت از خستهگي هر دو طرف جنگ افغانستان  احساس نياز مشترک آنها به صلح و ثبات نمايان بود، اما پرسش مهم و اصلي اين است که آيا واقعاً اين تجربه قابليت تبديلشدن به روند صلح پايدار در افغانستان را دارد يا خير؟

در اين بخش، خوشبيني چنداني وجود ندارد، علت آن هم اين است که جنگ و تداوم آن در افغانستان، ناشي از سه سطح رقابت و تضاد منافع است و به دشواري ميتوان تصور کرد که اين سه سطح از رقابت و تضاد منافع، در يک زمان و به صورت هماهنگ به صلح در افغانستان تن بدهند. اين سه سطح از رقابتها را ميتوان چنين در نظر گرفت:

1- رقابتهاي قومي و مذهبي در داخل افغانستان

2- نفاق و عدم هم ديگر پذيري ميان رهبران حکومت وحدت ملي

3- رقابتهاي منطقهاي به خصوص پاکستان هندوستان، ايران و سعودي در افغانستان

4- رقابتهاي بينالمللي به خصوص امريکا و روسيه و برخي کشورهاي ديگر درافغانستان

واقعيت تلخ در افغانستان اين است که تضاد منافع داخلي، منطقهاي و بينالمللي در سطحي است که حتا اگر بتوان تصور کرد که گروه طالبان به هر دليلي به صورت جدي وارد روند صلح و مذاکره شوند، همواره گروهها و جرياناتي خارج از اين روند قرار خواهند گرفت که توان ادامه جنگ را دارند. گمان اغلب در اينبارهآن است که دستگاههاي استخباراتي و امنيتي منطقهاي و بينالمللي که جنگ را به صورت نيابتي و رقابتي در افغانستان به راه انداخته و هدايت آن را بر عهده گرفتهاند، از اين توان عملي برخوردارند، تا اگر طالبان حاضر به تعديل مواضع و گرايش به صلح شوند، گروه ديگري را بهسرعت جايگزين آنها نموده و به جنگ ادامه دهند. اين در حالي است که گروه طالبان حاضر به ادامه آتشبس نشده چنانچه يکبار ديگر جنگ را از سر گرفته اند، روز گذشته در ولايتهاي بادغيس، کندز، فراه تلفات نيروهاي دولتي متأسفانه خيلي چشمگير بود.

بااينحال و با وجود آنکه گروه طالبان با تسلط بر تقريباً نيمي از خاک کشور و کشاندن جنگ از شرق و جنوب به غرب و شمال افغانستان و گسترش عمليات، خود را در موضع برتر نظامي احساس ميکند، اما واقعيت آن است که با تحولات منطقهاي و اعمال فشاري که بر حاميان سنتي طالبان يعني پاکستان وارد ميشود، دور از تصور نخواهد بود که پس از يک دوره تشديد جنگ و دستيابي به مناطق مهمتر، آنان آمادهگيورود به مذاکراتي جديتر را پيدا کنند گرچه گروه طالبان با پذيرش آتشبس موقت سهروزه و حضور مسلحانه در خيابانها، مانور قدرت دادند، اما اين را نبايد به معناي صلحطلبي يا اراده قاطع آنها به ادامه جنگ ارزيابي کرد.

 معادله جنگ و صلح در افغانستان پيچيدهتر از آن است که در ظاهر به نظر ميرسد و دستهاي پشتپرده متنوعتري وجود دارند که از دستيابي سريع به صلح جلوگيري خواهند کرد، اما يک امر کاملاً روشن است و آن اين که نه گروه طالبان ميتواند به صورت قهرآميز حکومت وحدت ملي را سرنگون و امارت خود را در احيا کند و نه هم دولت کابل قادر است گروه طالبان را شکست نظامي بدهد و آنها را از معادله قدرت براي هميش خارج سازد. بنابراين اين احتمال وجود دارد که بنبست واقعي در جنگ، در نهايت طرفين را براي ورود جدي به روند صلح قانع کند، اما صلح که قيمتش از جنگ زيادتر
خواهد بود.

پاکستان در بُعد منطقهاي و نيروهايحامي پاکستان در داخل نظام در بُعد داخلي، نقش اصلي را در پيشبرد روند صلح و مذاکره به نفع پاکستان ايفا خواهند کرد، هرچند که بايد انتظار يک دوره از تشديد جنگ با هدف امتيازگيري از طرف طالبان را داشت، اما احتمال اين که داعش جايگزين گروه طالبان شود و طالبان به روند صلح تن دهند، منتفي نيست از چندي به اينسو منابع از حکومت افغانستان و بعضي از کشورهاي خارجي همه دست به سوي پاکستان به خاطر صلح دراز کردند در حالي که من در افغانستان تعداد انگشت شماري از مردم افغانستان را سراغ ندارم که از پاکستان به نام نيک يادکنند، در حاليکه  پاکستان از سال 1357 به اينسو به ميليونها پناهجوي افغان پناه داده. شهروندان افغانستان در پاکستان ميتوانستد به آساني به مکتب بروند و کار کنند. امروز همچنان اتباع افغانستان به نحوي از انحا به پاکستان وابستهگي دارند. روزانه صدها نفر اتباع افغانستان به دلايل متعدد به پاکستان سفر ميکنند. باوجود ارتباط نزديک ميان مردم دو کشور، روابط سياسي ميان دو کشور تا حد زيادي متشنج است، به اين همه داد و ستدها اکثريت مطلق شهروندان افغانستان، پاکستان را دشمن سوگند خورده افغانستان ميدانند و آن کشور را به راه اندازي جنگ اعلامناشده عليه افغانستان متهم ميکنند.

با در نظرداشت آنچه که در فوق ذکر شد، با آن هم هفته گذشته هيأت عالي رتبهاي تحت رياست محمد حنيف اتمر مشاور شوراي امنيت ملي رياست جمهوري افغانستان به پاکستان رفت، تا براي باز کردن گره کور صلح چارهاي بيابند، اما باورها بر اين است که اين مذاکرات يک شبه نتايج مثمر را از خود به جا بگذارد، چون با در نظرداشت اين همه مذاکرات و گفتوگوها بين دو کشور متأسفانه زمامداران افغانستان و پاکستان هميشه فصلي، موسومي و تاکتيکي با يکديگر مذاکره و مفاهمه کرده اند، پاکستان در حال حاضر ميداند که با گذشت هر روز تلفات نيروهاي امنيتي افغانستان زياد شده ميرود آن کشور ميداند افغانستان با روزهاي دشواري دست و پنجه نرم ميکند شناختي که نظاميان پاکستاني از وضعيت موجود در افغانستان دارند تلاش مينمايند تا دولت افغانستان را اميدوار به مذاکره و مفاهمه با طالبان نمايند و از با اين ترفند، ميخواهند فشارهاي امريکا را بالاي خود کاهش دهند و از طرف ديگر اين فرصت را فرصت مناسب براي امتياز گيري ميپندارند. صلح يک ضرورت عيني و ذهني براي شهروندان افغانستان است، بدون صلح ديگر راهي وجود ندارد، اما صلح که از عينک پاکستان نصيب افغانستان شود، خيلي قيمت تمام خواهد شد، يعني به قيمت تا سرحد زير پا گذاشتن استقلال و حاکميت ملي اين سرزمين .

اشتراک گذاری:

نظر بدهید