کوتاي نافرجام؛ پايان دموکراسي و آغاز اقتدارگرايي در ترکيه

 

حامد کاوشگر

از کودتاي نافرجام ترکيه دو سال گذشت، اما تا هنوز حقايق مربوط به آن‌روز در پرده ابهام باقي مانده است؛ ده‌ها پرسش بدون جواب باقي مانده است و هرروز به تعداد پرسش‌ها نيزافزوده مي‌شود.

در پي کودتاي ناکام، بيش از يک‌صدهزار نفر از وظايف دولتي برکنار شدند، پنجاه هزار نفر به اتهام دست داشتن در کودتا بازداشت شدند و بيش از يک هزار مؤسسة آموزشي و صدها رسانه‌ تصويري و چاپي مسدود شدند.  با وجود بررسي‌ها و بازداشت‌هاي گسترده، کودتاي شب 15 جولاي، هنوز هم در هاله‌اي از ابهام  است.

شماري در ترکيه به اين باورند که کودتاي نافرجام، پيروزي دموکراسي بر سلطة نظامي بود، و برخي ديگر نيز کودتاي ترکيه را، جعلي، ساخته‌گي و کنترل‌شده از جانب اردوغان مي‌پندارند.

توضيحات استخبارات ترکيه و رييس ستاد ارتش، پرسش‌ها در باره‌ي کودتا را بيشتر ساخت. به خصوص فرستادن جواب 8 صفحه‌اي خلوصي آکار، رييس ستاد ارتش به پارلمان ترکيه ادعاهاي «تحت کنترل بودن» کودتا را تقويت مي‌بخشد. به خصوص پرسش‌ها در مورد عادل اوکسوز که بزرگ‌ترين دليل براي کودتاي پانزده جولاي به شمار مي‌رود همه‌روزه افزايش مي‌يابد.

رجب‌ طيب اردوغان، رييس‌جمهوري ترکيه در نخستين ساعات آغاز کودتا، فتح الله گولن، واعظ و نويسندة تُرک را متهم به دست داشتن در کودتاي ناکام کشورش کرد، اما آقاي گولن اين ادعاها را به شدّت رد کرده و گفت که کودتاي ترکيه يک سناريوي ساخته‌گي از جانب اردوغان بود که بيشتر به فيلم‌هاي هاليوود شباهت دارد.

او از سازمان ملل و نهادهاي بين‌المللي خواست تا کميسيون مستقلي ايجاد گردد و اين کميسيون روي کودتا به صورت بي‌طرفانه تحقيق کند. آقاي گولن در نخستين سال‌روز کودتاي ترکيه، رسمن به سازمان ملل مراجعه کرد و خواهان بررسي کودتا از جانب اين کميسيون شد.

با اين همه، هرگاه با يک پژوهش ابتدايي و از ابعاد گوناگون به کودتا بيندازيم، سرنخ‌هايي بر واقعي يا جعلي بودن کودتا در مي‌يابيم.

اظهارات ضدونقيض اردوغان در بارة کودتا:

يکي از جالب‌ترين و شايد هم پرسش‌برانگيز ترين اظهارات اردوغان در بارة کودتا اين است که او، کودتاي نافرجام 15 جولاي را «لطف الهي» عنوان کرد و گفت که کودتاي نافرجام، فرصت خوبي بود براي پاک‌سازي منتقدان و مخالفانش از دستگاه‌هاي دولتي. کشته شدن 250 نظامي و غير نظامي در شب کودتا، و بي خانمان شدن هزاران شهروند در پي کودتا، چگونه ممکن است، لطف الهي قلم‌داد شود؟

مورد ديگري که واقعي بودن کودتا را  مورد شک و ترديد قرار مي‌دهد، بيانات ضدونقيض اردوغان در بارة آگاهي قبلي او، از کودتا است.

اردوغان، در نخستين اظهارات‌اش در مقابل دوربين رسانه‌ها گفت که ساعت 3 عصر از احتمال وقوع کودتا خبر شد. در جايي ديگر اظهار داشت که ساعت 8 شب از پلان کودتا آگاه شد. او، هم‌چنان در مصاحبه‌اي با تلويزيون الجزيره گفت که دقيقاً 21:30 شب از احتمال وقوع کودتا خبر شد و اين خبر را داماد‌اش به او گزارش کرده است. اين که سازمان استخبارات ترکيه از احتمال وقوع کودتا چيزي به دست نمي‌دهد و اردوغان در بارة کودتا از داماداش خبر مي‌شود، احتمال ساخته‌گي بودن کودتا را تقويت مي‌بخشد.

 

چه کساني از کودتا آگاهي قبلي داشتند و چرا جلو کودتا گرفته نشد؟

دوغو پرينچَک، رهبر حزبِ سوسياليستِ وطن در يک برنامة تلويزيوني گفت که او يک روز پيش، اردوغان را از وقوع کودتا آگاه ساخت. سازمان استخبارات ترکيه (MİT)، 6 ساعت پيش، از احتمال وقوع کودتا خبر داشته و اردوغان را آگاه ساخته است. اردوغان در شب کودتا به رسانه‌ها گفت که ساعت 15:00 يک سري تحرکاتِ نظامي به چشم ديده شده. يکي از مسايل داغي که امروز در بارة کودتا مطرح مي‌شود، اين پرسش است که شخص رييس جمهوري و نهادهاي کشفي و استخباراتي ترکيه با آن که از احتمال وقوع کودتا آگاهي داشتند، چرا براي جلوگيري از کودتا دست به کار نشدند؟ اگر براي جلوگيري کودتا اقدامِ به‌موقع صورت مي گرفت، شايد فاجعة بزرگِ شب کودتا رخ نمي‌داد و 250 تَن نظامي و غيرنظامي کشته نمي‌شدند.

اشتراک گذاری:

نظر بدهید