کودتاي نافرجام؛ پايان دموکراسي و آغاز اقتدارگرايي در ترکيه

 

بخش دوم و پایانی 

نويسنده: حامد کاوشگر

بررسي کودتا از ديد نظامي

هرگاه با ديدِ نظامي به کودتاي ترکيه بنگريم، با چه منظره اي مواجه مي‌شويم؟

هرگاه با ديدِ يک کارشناسِ نظامي به کودتا بنگريم، يک چيز کاملن متفاوتي را شاهد هستيم و آن اين که «کودتاي 15 جولاي، يک اقدام کنترل شده است و به گونه‌اي طرح‌ريزي شده که منجر به ناکامي شود.» شماري از جنرالان ترک که پيش از اين در سازمان ناتو وظيفه اجرا کرده اند، گزارشي به نام «در پي حقايق» را تهيه نموده اند که در بخشي اين گزارش آمده است: «حادثة 15 جولاي، اقدامي به کودتا بود (self coup) که اردوغان به منظور نجات از اتهام‌هاي صورت گرفته عليه خود، و به هدف تغيير نظام کشور از دموکراسي به رژيم ديکتاتوري و طولاني ساختن قدرت‌اش آن را صحنه‌سازي کرد و زمينة اجراي کودتا عليه خود را فراهم کرد. اردوغان، کنترل کودتا را در دست داشت و مراحل آماده‌گي آن را با متفقان دروني و بيروني‌اش، دستکاري کرد.»

در باره اقدام به کودتاي 15 جولاي، تا کنون پلان و برنامه‌ريزيِ کتبي به دست نيامده است. هرگاه به اتفاقاتِ شب کودتا از ديد نظامي ديده شود، مي‌بينيم که يک برنامة از قبل طرح شده وجود ندارد. بنا به اظهارات ارتش ترکيه، فقط 1.5 درصد ارتش در اين کودتا سهم گرفته است. معلوم است که اين رقم ناچيز، توان به دست گرفتن اداره کشور را ندارد. اين که خلوصي آکار، رييس ستاد ارتش پس از دريافت خبرِ اقدام کودتا، رييس جمهوري و نخست وزير را آگاه نمي‌سازد، و با فرماندهان نيروي بحري، هوايي و ژاندارم ملاقات نمي‌کند و اين که اين فرماندهان در شب کودتا، به محافل عروسي اشتراک مي‌کنند، پرسش‌برانگيز است و نياز به توضيحات دارد.

بسيار تعجب‌آور است که هاکان فيدان، رييس استخبارات ترکيه، با آن که از يک عمليات نظامي عليهِ خودش آگاه مي‌شود، به تنهايي به قرارگاهِ نهادي مي‌رود که تصميم عمليات نظامي را داشته و تا زمان آغاز حرکات کودتا، در همان‌جا باقي مي‌ماند.

ملاقات چندين ساعته سه مقام ارشد نظامي (هاکان فيدان، رييس استخبارات، خلوصي آکار رييس ستاد ارتش و سزايي آکساکاللي جنرال بلندرتبة نظامي) دو روز پيش از کودتا، نمي‌تواند تصادفي باشد.

آن‌چه از خلوصي آکار به عنوان شخص کارآزموده و بلندترين مقام نظامي انتظار مي‌رفت، اين بود که در برابر واحدهاي نظاميِ که احتمال سهم گرفتن شان در کودتا وجود داشت، هرچه زودتر تدابير مي‌گرفت، فرماندهان نيروهاي زميني، هوايي و بحري را مؤظف مي‌ساخت ويا فرا مي‌خواند، دخول و خروج واحدهاي نظامي را ممنوع اعلام مي‌کرد و همة اين تدابير را در اسرع وقت در سراسر ارتش ترکيه اعلام مي‌داشت و نخست وزير و رييس جمهوري را از مسأله آگاه مي‌ساخت. او، مي‌توانست در برابر تهديدهاي هوايي، پرواز جنگنده‌ها را در ساحات حساس و مهم ممنوع اعلام کند و اين ممنوعيت را با جنگنده‌هاي دفاع هوايي تقويت بخشد. حال آن‌که، هيچ يک از اين اقدامات صورت نگرفت.

ثبت پروازها نشان مي‌دهد که هواپيما‌ي حامل اردوغان پيش از نشست در استانبول، در جنوب بحيرة مرمره مدت 46 دقيقه انتظار کشيده است. با آن که فرودگاه استانبول تحت کنترل کودتا گران قرار داشت و جنگنده هاي اف-16 در آسمان استانبول در پرواز بود، اردوغان چگونه توانست با اطمينان کامل در استانبول نشست کند؟ “اين پرسش بيان‌گر آن است که اردوغان از پيش، در قبال کودتا آماده‌گي داشته است.”

يکي از تزهاي اساسيِ دراين گزارش اين است که کودتا از آغاز به گونه‌اي طراحي شده بود که بايد به ناکامي بي‌انجامد. کشيدن مردم به جاده‌ها و بمبارد کردن پارلمان ترکيه و صحن کاخ رياست جمهوري، حملاتي بودند که در جهت نفع سياسي اردوغان صحنه‌سازي شدند. “تحليلِ نظاميان مؤظف در ناتو روي تصاوير بمباران، نشان مي‌دهد که خسارات وارد شده در ساختمان مجلس نماينده‌گان، ناشي از بمباران جنگنده‌ها نبوده، بلکه از درون منفجر شده است.”

پاسخ گولن به اتهامِ دست داشتن در کودتا:

فتح الله گولن، در مصاحبه‌اي اتهام‌هاي دست داشتن در کودتا را رد کرده و گفته است: “کودتاي ترکيه، يک سناريوي خائنانه‌اي بود که نه با کودتاهاي گذشته و نه با کودتاهايِ در مرحلة آماده‌گي، شباهت نداشت. حتا کودکان مي‌توانند درک کنند که اين يک کودتاي نمايشي و ساخته‌گي بود. در اين باره چيزهاي بسياري گفته شد. تنها ساخته‌گي بودنِ کودتا، موضوع طولانيِ است که روي آن بايد تحقيق کرد.”

وارد شدن به جزئيات اين مسأله، وقت زياد مي‌طلبد، اما لحظات آغاز کودتا، شروع کودتا در ساعات پرازدحامي که هرکس در بيرون از منزل بسر مي‌برد، مسدود شدن يک مسيرِ پل توسط يک مشت سرباز، و ده‌ها موارد ديگر را مي‌توان برشمرد که بر ساخته‌گي بودن کودتا گواهي مي‌دهد.

اردوغان از گذشته‌ها به‌اين‌سو تلاش داشت «حرکت خدمت» را از ميان بردارد. وقتي او نتوانست به رغم فشارها از مجراهاي قانوني به نتيجه‌اي دست يابد، کودتاي جعلي را سازماندهي کرد.

اردوغان سال‌هاي پيش نيت خود را آشکار کرده بود. او، گفته بود که با يک دادستان و دو پوليس، جنبش خدمت را در سراسر جهان، گروه تروريستي معرفي خواهد کرد، اما از آن‌جا که هواداران جنبش خدمت در زنده‌گي شان مورچه‌اي را نيازرده در کوچه‌ها نريخته و به سوي کسي سنگ نينداخته اند، انجام اين کار از راه قانوني ناممکن بود. به همين جهت سناريوي خائنانة کودتا را طرح کرد تا هواداران جنبش خدمت را افراد مسلح معرفي کند. او، با اين کار، هم راه را براي رژيم ديکتاتوري‌اش باز کرد و هم دست به اقدام‌هاي غيرقانوني عليه جنبش خدمت زد، اما با آن‌هم او نتوانست جوامع ملل را به اين کودتا متقاعد سازد.

اشتراک گذاری:

نظر بدهید