صخره سنگ‌هاي که عمران خان بايد عبور کند

 

احمد سعيدي

عمران خان رهبر تحريک انصاف و کاپيتان تيم ملي کريکت پاکستان در سال‌هاي 1982 تا 1992 پس از حدود 27 سال مبارزه پيگير و حضور فعال در سياست به هم‌کاري ارتش و سازمان استخبارات اين کشور، در انتخابات پارلماني 25 جولاي 2018  در مقام رهبر حزب تحريک انصاف همانند دوراني که کاپيتان تيم کريکت بود، با کسب 115 کرسي از مجموع 270 کرسي مجلس مرکزي پاکستان پيروز انتخابات شناخته شد. عمران خان در مقام ورزشکاري محبوب و کسي که به ابتکار آن شفاخانه شوکت خانم ساخته شد مردم پاکستان از او به عنوان برجسته‌ترين و بهترين ورزشکار رشته ورزشي کريکت در تاريخ پاکستان ياد مي‌کنند. همين کريکت باز ديروز و سياست‌مدار امروز در 18 اگست 2018 به عنوان نخست وزير جديد پاکستان سوگند وفاداري ياد کرد، هم‌زمان او، اعضاي 20 نفره کابينه دولت خود متشکل از 15 وزير و پنج مشاور کابينه را نيز معرفي کرد.

اين شخصيت سياسي پاکستاني بر خلاف احزاب رقيب «مسلم ليگ» و «حزب مردم» که از پشتوانه خانواده‌گي و مالي فوق‌العاده‌اي برخوردار بودند، با سر دادن شعار «پاکستان جديد» وعده‌هايي بسيار سنگين و بزرگ را براي اصلاح جامعه سياسي و اقتصاد کشور وارد ميدان انتخابات شد. عمران خان در تمامي سخن‌راني‌هاي انتخاباتي خود تاکيد مي‌کرد که «ما پاکستاني متفاوت از ديروز مي‌خواهيم. من بيشتر از دو دهه تاکنون در تقلا بودم . حالا فرصتي به دست آمده تا رؤياي خود را درباره کشورم پيگيري کنم. ما مي‌خواهيم فقر را از بين ببريم و کارگران کشورمان را به زنده‌گي بهتري سوق دهيم.»

عمران خان در زمينه‌هاي مختلف آموزشي، اصلاح نظام مالياتي، کاهش بدهي‌هاي خارجي دولت، مقابله با فسادهاي مالي، افزايش سرمايه‌گذاري خارجي در پاکستان، افزايش اشتغال، ساخت مسکن ارزان براي نيازمندان، بهبود وضعيت کشاورزان، رعايت حقوق حکومت‌هاي ايالتي، اصلاح نظام قضايي و پوليس، بهبود و… وضعيت آب‌وهواي کشور، تبديل کردن پاکستان به يکي از مراکز مهم صنعت گردش‌گري، در پيش گرفتن استقلال‌خواهي در سياست خارجي، تنش‌زدايي با همسايه‌گان و ممانعت از دخالت بيگانه‌گان در امور سياست داخلي وخارجي وعده‌هاي زيادي را به شهروندان پاکستاني داده است و پس از مشخص شدن پيروزي حزب تحريک انصاف در انتخابات نيز بر تلاش براي اجرايي کردن وعده‌هاي خود تاکيد کرد. اکنون با گذشت حدود يک ماه از تصدي رسمي او بر منصب نخست‌وزيري پاکستان، شاهد تحرکات مشهود دولت اسلام‌آباد در عرصه سياست خارجي و داخلي هستيم که نشان‌گر اراده جدي عمران خان براي محقق کردن وعده‌هاي خود است، اما نبايد اين امر نيز ناديده انگاشته شود که او، در مسير تحقق روياهاي خود در اصلاح امور کشور پاکستان، مسير دشوار و پرپيچ‌وخم را در پيش دارد چون به حمايت و پشتيباني اردو و استخبارات پاکستان به قدرت رسيده بدون مشوره  جنرالان پاکستاني هرگز توان آنرا ندارد تا در هر زمينه به تنهايي آن هم از طريق حکومت ملي تصميم گيرد.

به باور اين قلم، نخستين اقدام عمران خان در زمينه محقق کردن وعده‌هاي خود در زمينه سياست داخلي را مي‌توان از همان روز سوگند ياد کردن به عنوان نخست وزير مورد ارزيابي قرار داد. او در 18 اگست 20 نفر را به عنوان اعضاي دولت معرفي کرد که بيشتر آن‌ها از سياست‌مداران متخصص و با تجربه بودند. هم‌چنان، نخست وزير جديد پاکستان در يک اقدام نمادين و عجيب اعلام کرد که موترهاي لوکس و ضد گلوله دولت را در 17 سپتامبر 2018 به حراج خواهد گذاشت. بر اساس گزارش‌هاي موجود، موتر‌هاي لوکس نخست وزيري شامل 8 بي‌ام‌ و از جمله سه مدل 2014 و 3 مدل «اس‌ يو وي» و 2 مدل اس‌يو وي 2016 و نيز چهار عراده موتر مرسدس بنز 2016 که دو دستگاه آن ضد گلوله هستند، مي‌باشد.

علاوه بر اين، گزارش‌هاي حاکي از آن است که عمران خان براي رياضت اقتصادي از چرخبال در رفت و آمد به سرکار استفاده خواهد کرد که البته با انتقاداتي در شبکه‌هاي اجتماعي نيز همراه شده. در سطح ديگر، نخست وزير جديد پاکستان در نخستين سخن‌راني رسمي خود، از ثروت‌مندان خواست، تا ماليات بپردازند و گفت که کشور بايد رياضت را براي کاهش بدهي‌ها آغاز کند.

او، در همين سخن‌راني تاکيد کرد:‌ ما عادت کرده‌ايم تا با وام و کمک گرفتن از ساير کشورها زنده‌گي کنيم. دورنماي هيچ کشوري چنين نيست. يک کشور بايد روي پاهاي خود بايستد. او با انتقاد از زنده‌گي اشرافي و دوران استعماري سياست‌مداران حاکم، اعلام کرد که به جاي زنده‌گي در اقامت‌گاه نخست وزيري، در يک ساختمان سه اتاق خواب کوچک زنده‌گي مي‌کند. او، هم‌چنان گفته که به جاي استفاده از 524 خدمت‌کار که براي نخست وزير فعال هستند، تنها از دو نفر استفاده مي‌کند و گفته که قصد دارد، تا يگان موترهاي ضد گلوله را براي جبران کسري خزانه به زودي بفروشد. عمران خان در بخشي ديگر از اظهارات خود تاکيد کرد: «من مي‌خواهم به مردم بگويم که مي‌خواهم زنده‌گي ساده‌اي در پيش بگيرم و پول ذخيره کنم. از ثروت‌مندان مي‌خواهم تا ماليات بدهند. فکر کنيد که اين جهاد در راه خداست و شما بايد اين کار را براي بهتر شدن کشورتان انجام دهيد.»

نخستين سخن‌راني نخست‌وزير پاکستان تا حدود زيادي با وعده‌هاي انتخاباتي او انطباق دارد، اما آن‌چه تا کنون طي يک ماه گذشته در عمل اتفاق افتاده، تنها مربوط به امور شخصي و کاهش هزينه‌هاي اقامت نخست‌وزير بوده است. از اين رو، مي‌توان عنوان کرد که قهرمان ملي کريکت پاکستان راهي دشوار براي عمل به وعده‌هاي خود در زمينه سياسي داخلي دارد. نخست وزير تازه به قدرت رسيده پاکستان تاکيد بر روح استقلال طلبي در سياست خارجي دارد طوري که ديده مي‌شود او، در  سطح سياست خارجي، بر خلاف سياست داخلي، مسيري سهل و در عين حال بسيار دشوارتر از عرصه داخلي را در پيش دارد. سهل از اين جهت که عمران خان مي‌تواند تغيير جدي را در پيش نگيرد و سياست‌هاي سابق کشور را که بيشتر توسط سازمان امنيت اين کشور آي‌اس‌‌آي و نيز ارتش اداره مي‌شد، ادامه دهد اما دشوار به اين معنا که بر خلاف گذشته عمران خان در سطح سياست خارجي با دشواري‌ها و پيچيده‌گي‌هاي زيادي مواجه است که مي‌توان مهم‌ترين آن‌ها را فشار امريکا و قطع کمک هاي آن کشور به پاکستان ارزيابي کرد.

چنانچه همه مي‌دانند در جديدترين رخداد، در 2 سپتامبر 2018  وزارت دفاع ايالات متحده، کمک 300 ميليون دالري به پاکستان را به دليل آنچه که آن را ناکامي اسلام‌آباد در برخورد قاطعانه با گروه‌هاي تروريستي و ستيزه‌جويان مي‌خواند، قطع کرد. اين تصميم در شرايطي بود که اوايل سال جاري ميلادي (2018) نيز کنگره آمريکا کمک مالي 500 ميليون دالري صندوق حمايتي ايتلاف به اسلام‌آباد را متوقف کرده بود. در نتيجه مخالفت‌هاي روزافزون امريکا به خاطر حمايت از تروريستان با پاکستان، اکنون عمران خان موضوع نوع تقابل با واشنگتن را به عنوان مهم‌ترين مسأله سياست خارجي خود پيش‌رو دارد. هر چند توجه به اين امر ضروري است که نخست‌وزير جديد پاکستان بارها بر مواضع ضد امريکايي خود تاکيد کرده و هرگونه سازش با اين کشور را بر سر دخالت در امور اسلام‌آباد رد کرده است. بنابراين، مي‌توان عنوان نمود که دولت پاکستان در آينده در راستاي سياست استقلال‌خواهي پاکستان در برابر دخالت و تهديد‌هاي امريکا، مسير دشوار و پرهزينه‌اي را پيش رو خواهد داشت، اگر پاکستان بتواند همکاري‌هاي روسيه چين و ايران را جذب نمايد مي‌تواند، به کمک‌هاي امريکا کمتر محاسبه کند با آن هم پاکستان نسبت به هر کشور ديگري از نگاه کمک‌هاي مالي به امريکا وابسته‌گي دارد.

در سطح ديگر، رهبر حزب تحريک انصاف هم‌واره نسبت به دخالت‌هاي امريکا در منطقه و مواضع واشنگتن، در مقابل کشورهاي جنوب آسيا، خواستار افزايش دوستي با همسايه‌گان پاکستان به ويژه ايران و چين شده است براي امريکا سياست دوستي با ايران چين و روسيه خوش آيند نيست، هم‌چنان، او، در ارتباط با اختلافات ايران و عربستان در ارتباط با مسايل منطقه‌اي، رويکرد مشخصي را بر مبناي بي‌طرفي و عدم مداخله اتخاذ کرده و حتا بر تلاش خود براي تنش‌زدايي ميان دو طرف تاکيد داشته است. عمران خان اعتقاد عميقي به تنش‌زدايي با کشورهاي هند و افغانستان دارد، اما در عين حال او در زمينه سياست خارجي به خوبي نسبت به اين امر آگاه است که نبايد در تقابل با ارتش و آي اس آي قرار بگيرد.

در مجموع، به نظر مي‌رسد که عمران خان در زمينه سياست خارجي مسيري دشوار و پرفراز و نشيب را پيش‌رو دارد که مي‌توان  از آن به عنوان دکترين استقلال خواهي اسلام‌آباد ياد کرد. با تمام اين اوصاف، مي‌بايست منتظر ماند و تاريخ را به کريکت ‌باز نامدار پاکستاني سپرد که آيا مي‌تواند با تهديدهاي امريکا مقابله نمايد، آيا توان آن را دارد که به ادارات ارتش و استخبارات پاکستان هدايت دهد، تا دست از مداخله در امور افغانستان بردارد؛ آيا در ختم لانه‌هاي تروريزم در خاک پاکستان اقدام خواهد کرد، آيا در نتيجه مسير افزايش نقش و دوستي پاکستان با همسايه‌گان را در منطقه پيش‌ خواهد گرفت.
با در نظرداشت اين همه دشواري‌ها و حل و فصل آن‌ها باور ندارم عمران خان دوره پنج ساله حکومت خود را تکميل نمايد.

اشتراک گذاری:

نظر بدهید