معضل افغانستان؛ گره کور در معضلات جهاني!

  چين دنبال چيست و هند چرا خود را منزوي احساس مي‌کند ؟ با آن‌که شماري از کشورهاي جهان معضل افغانستان را يک معضل داخلي تعريف مي‌کنند و نگراني آن‌ها از ادامه ناامني‌ها در اين کشور خارج شدن دود و آتش اين جنگ از جغرافياي افغانستان است، اما واقعيت اين است که معضل افغانستان در نهايت پيچيده و منطقه‌يي است که بسياري از کشورها در آن دخيل اند و منافع خاص و دراز مدت شان را دنبال مي‌کنند.

افغانستان پس از آن‌که ارتش سرخ شوروي به اين کشور لشکر کشي کرد به ميدان داغ مبارزه و رقابت جهاني تبديل گرديد. پس از خروج نيروهاي ارتش سرخ و پس از پيروزي مجاهدين در افغانستان رقابت و مداخله بيروني وارد يک فاز جديد گرديد و شماري معين از کشورها بيروني در قالب پروژه طالبان اهداف بزرگ منطقه را طرح کردند که در آن زمين‌گير ساختن روسيه و ايران بخشي از اهداف راهبردي کشورهاي بود که پروژه طالبان را طراحي کنند. پاکستان در تباني با کشورهاي مشخص در حوزه خليج و يکي دو کشور غربي تلاش کردند که طالبان را يک گروه خود جوش افغاني معرفي کنند و به کشورهاي ديگر تفهيم کنند که فعاليت اين گروه تنها در مرزهاي افغانستان محدود خواهد ماند، اما زماني‌که طالبان کابل و بخش‌هاي بيش‌تر افغانستان را به کنترل خود در اوردند، صريحاً گفتند که در پي صدور انقلاب اسلامي به کشورهاي ديگر اند و با حمايت از سازمان تروريستي القاعده رهبران آن را در افغانستان پناه دادند. با گذشت زمان بيش‌تر کشورهاي جهان متوجه طالبان شدند اين گروه مي‌تواند بهترين ابزار و وسيله براي رسيدن به اهداف منطقه‌يي شان باشد. حالا اين گروه از شرق تا غرب از روسيه و امريکا از سعودي تا ايران و از چين تا اروپاي غربي معامله گران خود را دارد، وجود چنين رابطه گسترده که شماري از کشورها با طالبان دارند، مشکل است اين گروه که بزرگ‌ترين و فعال‌ترين گروه مسلح مخالف در افغانستان است را وا داشت که ديدگاه و نظر ملي در قضاياي افغانستان پيدا کند، زيرا هر جناح و هر سردسته آن رابطه معين با يک کشور دارد و اگر حرف از گفت‌وگو و مصالحه با اين گروه مطرح مي‌گردد بايد در کنار طالبان درهاي حمايت کننده‌گان آن‌ها را نيز دق الباب کرد. امريکايي که گفته مي‌شود خود در طرح پروژه طالبان درسال‌هاي نود ميلادي نقش داشتند متوجه اين باريکي شده اند و به همين منظور است که خليل‌زاد فرستاده وزارت خارجه امريکا براي صلح افغانستان در تلاش سياسي خود براي حل معضل افغانستان تنها با طالبان و يا دولت افغانستان که طرفين اصلي جنگ در افغانسان اند مذاکره ندارد. او، به پاکستان که ميزبان و طراح اصلي پروژه طالبان است سفر کرد به آسياي ميانه و کشورهاي حوزه خليج فارس رفت، با چينايي‌ها مشوره کرد و حتا پاي خليل‌زاد فرسنگ‌ها دور تر از افغانستان به اروپا غربي خواهد رسيد و با مقام‌هاي بلژيک هم ديدارهاي خواهد داشت. اين نشان مي‌دهد به هر کشور که خليل‌زاد پا گذاشت.

اين کشورهاي دخيل و اثر گذار در معضل افغانستان اند در اين ميان پاکستان بيش‌تر ازهر کشور ديگر سراسيمه و وارخطا است، زيرا طالبان منافع اصلي و حياتي اين کشور در مسايل منطقه است. پاکستان به دليل بازي چند گانه در خصوص طالبان و بحران افغانستان داشت بازيگران ديگر اين قضيه را از خود رنجاند؛ امريکا و شماري از کشورهاي غربي از آن رو گشتاندند . پاکستان که از لحاظ اقتصادي يک کشور آسيب پذير است و به کمک‌هاي مالي غرب و امريکا نياز دارد، با قطع کمک‌هاي امريکا خود را در قضيه افغانستان متضرر يافت و به همين دليل بيش‌تربه سمت چين و روسيه لغزيد.

رسانه‌هاي منطقه ازجمله رسانه‌هاي ايراني گزارش کردند که در حال حاضر کشورهاي دخيل در روند صلح افغانستان به دو دسته تقسيم شده‌اند که تعدادي از آن‌ها به ويژه کشورهاي عربي به رهبري امريکا در تلاش ايفاي نقش در روند صلح افغانستان هستند. دسته دوم کشورهاي آسياي مرکزي به رهبري روسيه هستند که تلاش مي‌کنند نقش اساسي در روند صلح افغانستان را به عهده گيرند. با اين وجود در تلاش‌هاي اخير صلح به نقش چين در اين روند کمتر پرداخته شده و مقام‌هاي چيني نيز از جبهه گيري در تلاش‌هاي جاري صلح توسط کشورهاي منطقه خودداري کرده‌اند. کشورهاي منطقه به رهبري روسيه نشست صلح مسکو را با حضور طالبان برگزار کردند که امريکا، هند و افغانستان از حضور در اين نشست خودداري کردند. دسته ديگر از کشورهاي منطقه نيز به رهبري امريکا نشست جده و نشست اندونزي را برگزار کردند که تلاش‌هاي هر دوجناح تا کنون نتيجه ملموسي در پي نداشته است. چين نيز به عنوان يکي از کشورهاي اثرگذار در منطقه مي‌تواند نقش اساسي در روند صلح افغانستان ايفا کند، اما پکن تا کنون از موضع گيري صريح در اين جريان خودداري کرده است. اين در حالي است که مقام‌هاي افغانستان بارها از دولت چين خواسته اند، تا به پاکستان براي ايفاي نقش صادقانه در روند صلح افغانستان فشار وارد کند.

در همين حال روزنامه پاکستاني «دنيوز» در گزارش اخيرش به نقل از رسانه‌هاي چيني مدعي شد که چين در تلاش‌هاي صلح افغانستان در کنار پاکستان قرار گرفته و از راهکار اسلام‌آباد حمايت مي‌کند. در اين گزارش هم‌چنان نشست سه جانبه که قرار است بين افغانستان، پاکستان و چين ماه آينده در کابل برگزار شود را نيز در روند صلح سازنده عنوان کرده است. اين روزنامه پاکستاني تصريح کرد که چين به عنوان يکي از قدرت‌هاي اثرگذار منطقه‌يي در روند صلح افغانستان به دنبال نقش آفريني است تا به عنوان يک کاتاليزور در بهبود روابط کابل-‌سلام‌آباد عمل کند.

چين پيش از اين همواره در تنش‌هاي منطقه‌يي و تلاش امريکا براي اعمال فشار بر پاکستان در کنار اسلام‌آباد قرار داشته، اما مقام‌هاي چيني تا کنون به صورت رسمي اظهار نظري نکرده‌اند که در تلاش‌هاي صلح در کنار افغانستان بوده و يا از راهکار اسلام‌آباد حمايت مي‌کند. از طرف ديگر (بي کي شارما ‌) جنرال بازنشسته ارتش هند با اشاره به نشست اخير صلح افغانستان در مسکو اظهار داشت: در حالي که روند صلح کابل و طالبان جريان دارد هند در حال منزوي شدن و کنار گذاشته شدن از اين روند است. اينديا تريبون به نقل از اين جنرال هندي گفته است : دهلي‌نو در حال منزوي شدن است؛ روسيه در حال بازي است تا انتقام خروج شوروي سابق از امريکا در سال 1989 را بگيرد و چين نيز بازي زيرکانه‌يي را در پيش گرفته است. اين کارشناسان سياسي در حالي از کنار گذاشته شدن هند ابراز نگراني مي‌کند که زلمي خليل‌زاد نماينده ويژه رييس جمهوري امريکا در امور صلح افغانستان در سفرهاي اخير منطقه‌يي خود برنامه‌يي براي سفر به هند و ديدار مقام‌هاي اين کشور نداشته است. خليل‌زاد در سفرمنطقه‌‌يي خود که از 2 دسامبر آغاز شده و تا 20 اين ماه ادامه خواهد داشت ابتدا به پاکستان، افغانستان و سپس روسيه سفر کرد و در برنامه سفرش هم‌چنين اوزبيکستان، ترکمنستان، بلژيک، امارات متحده عربي و قطر نيز وجود دارد، اما هيچ برنامه‌يي براي سفر به هند ندارد. نگراني جنرال بازنشسته هندي درست زماني مطرح مي‌گردد که سياسيون افغانستان بارها گفته اند که در حل سياسي قضيه افغانستان کشورهاي منطقه نظير هند، ايران و روسيه نبايد به حاشيه کشانده شود، اگر امريکا با اين کشورها و يا اين کشورها با امريکا مشکل داشته باشند، پس نيت رقابت و دور زدن يکديگر چنان به قوت خود باقي خواهد ماند و انتظار رسيدن به حل سياسي دشوار خواهد بود، زيرا معضل افغانستان بيشتر از آن که يک مشکل داخلي باشد يک رقابت نفس گير بيروني است.

به باور آگاهان سياسي تمايل بيش از حد چين به پاکستان، اعتبار اين کشور رابراي سياسيون در افغانستان آسيب رسانده، با آن که سياسيون افغانستان در اين خصوص خطوط ديپلوماتيک را تعقيب مي‌کنند و از موضع گيري چين علني انتقاد نمي‌کنند مگر از تمايل چين و حرکت اين کشور در خط منافع پاکستان چندان راضي نيستند. افغانستاني‌ها بر هم‌کاري شفاف و سودآور کشورهاي منطقه تأکيد دارند که در آن اعاده ثبات در افغانستان و منطقه يک اصل باشد.

صائم

اشتراک گذاری:

نظر بدهید