صلح افغانستان از پیچیده گی تا “پیچیده سازی”!!

نورالله ولی زاده:

پـس از نشسـت نماینـده گان گروه طالبان بـا نماینده ویـژه وزارت امورخارجـه امریـکا بـرای صلـح افغانسـتان در ابوظبـی امـارات متحـده عربـی کـه اواخـر دسـامبر سـال گذشـته میلادی برگزار شـد، رسـانه ها گـزارش کردنـد کـه چنـد روز بعد (کـه اواخـر هفتـه گذشـته میشـد) نشسـت دیگـری در جـده عربسـتان میـان نماینـده گان طالبـان و امریـکا برگـزار خواهـد شـد. اما نشسـت جده برگزار نشـد و طالبـان اعلام کردنـد کـه تاریـخ دقیـق نشسـت بعـدی بـا امریکایی هـا هنـوز مشـخص نشـده و بعـدن مشـخص خواهـد شـد. برخـی از منابـع گفته انـد کـه طالبـان بـه دلیـل اصـرار حکومـت افغانسـتان جهـت اشـتراک در نشسـت جـده از اشـتراک در ایـن نشسـت انصراف داده انـد. حکومـت افغانسـتان خواسـتار برگـزاری نشسـت رو در رو بـا نماینـده گان طالبـان اسـت، امـا طالبـان از انجـام مذاکـره مسـتقیم بـا حکومـت افغانسـتان امتنـاع میورزنـد.

حکومت افغانسـتان از کشـورهای ذیدخـل در قضیه صلح خواسـته اسـت کـه هرگونـه نشسـت صلـح بایـد در همآهنگـی بـا دولـت افغانسـتان صـورت گیـرد. امـری کـه دسـتکم امریـکا، ایـران و امـارات متحـده عربـی بـه آن اعتنایـی نکـرده و مذاکـرات صلح بـا طالبان را بـدون حضـور نماینـده دولـت افغانسـتان برگزار کرده انـد.

بـا توجـه بـه امتنـاع طالبان از نشسـت رو در رو بـا نماینـده گان حکومـت، برخی هـا بـه ایـن باورانـد کـه اصـرار حکومـت در ایـن زمینـه معنا و مفهـوم چندانـی هـم ندارد و بیشـتر بـه “بهانه گیری” شـباهت دارد. اشـرف غنـی رییـس حکومـت وحـدت ملـی، در نشسـت جنیـو اعلام کـرد که صلـح زمانگیر اسـت و برنامـه صلـح مـورد نظـر او دسـتکم پنـج سـال زمـان نیـاز دارد. بنابرایـن، تعویـق گفت وگوهـای صلـح تحـت هـر عنوانـی کـه باشـد، بـا خشـنودی رهبـران حکومـت افغانسـتان همراه خواهـد بود.

در سـوی دیگـر، زلمـی خلیـلزاد کـه بـه گفتـه برخـی از منابـع، ماموریـت گرفتـه تـا شـش مـاه آینـده سرنوشـت صلـح و جنـگ افغانسـتان را مشـخص کنـد، بـرای رسـیدن بـه یـک توافـق صلح بـا طالبان عجلـه دارد. آقـای غنـی پـس از مطـرح شـدن احتمـال برگزاری نشسـت جـده، بـا پادشـاه عربسـتان سـعودی تماس برقـرار کـرد و از او خواسـت کـه زمینـه دیـدار هیـأت حکومـت افغانسـتان بـا نماینـده گان طالبـان را فراهـم کنـد، امـا بعیـد اسـت کـه تعویق نشسـت جـده نتیجـه تلاش حکومـت افغانسـتان دانسـته شـود. هرچنـد شـورای صلـح افغانسـتان طـوری وانمـود میکنـد کـه گویـا تعویـق نشسـت جـده نتیجـه فشـار حکومـت افغانسـتان بـر عربسـتان بـوده اسـت! عربسـتان سـعودی بیشـتر همسـو بـا امریکایی هـا موضعگیـری دارد و بـه نظـر نمی رسـد کـه بـه خواسـت حکومـت افغانسـتان و بـدون در نظرداشـت تعجیـل امریکایی هـا تصمیم گیـری کنـد.

در نشسـت اخیـر مسکو(سـپتامبر2018 ) نیـز به دلیل اصـرار حکومـت افغانسـتان، نشسـت بـرای مدتـی بـه تعویـق مواجـه شـد، امـا سـرانجام نماینـده گان حکومـت در آن اشـتراک کردنـد، امـا نتوانسـتند بـا طالبـان مذاکـره کننـد. بنابرایـن بـه فـرض اینکـه مثلـن عربسـتان یـا هـر کشـور میزبـان دیگـری بپذیـرد کـه نماینـده حکومـت افغانسـتان اشـتراک کنـد، هـرگاه طالبـان حاضـر بـه گفت وگو بـا هیأت افغانسـتان نباشـند، ایـن اشـتراک اهمیتـی نخواهـد داشت. عنصـر دیگـری کـه نبایـد نادیـده گرفتـه شـود، پاکسـتان اسـت. بـرای پاکسـتانی ها هنـوز هـم زمینه بـازی دوگانـه بـا جنـگ و صلح افغانسـتان مسـاعد اسـت. پاکسـتانی ها بـا نفـوذی که بـر طالبـان دارند میتواننـد آنـان را وادار به اشـتراک یا عدم اشـتراک در نشسـتهای صلـح نماینـد. احتمالن پاکسـتانی ها بـه خاطـر ایـن کـه بتواننـد تـا حـدودی قناعـت حکومـت افغانسـتان را فراهـم سـازند، بـه طالبـان گفتـه باشـند که در نشسـت جـده تا مدتی اشـتراک نکننـد. تـا آنـگاه کـه پاکسـتانی ها بتواننـد بـه دولت افغانسـتان اسـتدلال کننـد کـه از اصـرار بر اشـتراک نماینـده دولـت افغانسـتان در ایـن نشسـت منصرف شـود. یـا شـاید تـا آنـگاه کـه امریکایی هـا دوبـاره فشـارهای خـود را بـر پاکسـتان و عربسـتان افزایش دهنـد کـه مذاکـرات را سـرعت بخشـند.

یکـی از علت هـای پیچیده گـی رونـد صلـح افغانسـتان ایـن اسـت کـه کشـورهای منطقـه در دو-سـه قطـب مخالـف صـف آرایـی کـرده انـد و هـر جنـاح تلاش دارد، صلـح در ایـن کشـور بـر وفـق مـرادش باشـد. بـا توجـه به تضـاد منافـع بین کشـورهای منطقـه، امـکان شـکل گیری اجمـاع منطقه یـی بـرای صلـح دشـوار اسـت. پاکسـتان گاهـی در همسـویی بـا روس هـا در مـورد صلـح افغانسـتان گام برمـیدارد و گاهـی در همسـویی بـا امریکایی هـا و عربهـا.

ایـران بـه خاطـر رقابتش با کشـورهای عربسـتان وامـارات، کوشـش میکند که مذاکـرات صلـح امریکایی هـا بـا محوریـت ایـن دو کشـور بـه نتیجه نرسـد. ایـران نیز گاهی با پاکسـتان و روسـیه همسـو میشـود و گاهـی مسـتقلانه گام بـر مـی دارد. ترکیـه، ازبیکسـتان، ترکمنسـتان و حتا تاجیکسـتان در رده دوم از کشـوررهای تأثیرگـذار نیـز مداخلات خـود را دارنـد کـه بـه پیچیده گـی رونـد صلـح می افزایـد. البتـه ایـن پیچیده گـی همـان چیـزی اسـت کـه حکومـت افغانسـتان با در نظرداشـت زمـان درازی کـه بـرای صلـح در نظـر گرفتـه مایـل بـه افزایـش آن اسـت. حکومـت افغانسـتان نـه تنهـا بـا اشـراف و اشـعار بـه پیچیده گـی موضـوع صلـح بلکـه بـه خاطـر این کـه صلـح بایـد بـه نفـع تیـم سیاسـی حاکـم تمـام شـود، نسـبت بـه پیشـبرد صلـح خونسـردی نشـان می دهـد. اسـتدلال حکومـت افغانسـتان ایـن اسـت کـه اگـر رونـد صلـح بـه آهسـته گی و دقـت دنبـال شـود، نتیجـه می دهـد امـا بـرای ایـن اسـتدلال هیچ تضمینـی وجـود ندارد. هیـچ کـس تضمیـن کـرده نمی توانـد کـه مثلـن اگـر صلـح شـش ماهـه مـورد نظـر خلیـلزاد نتیجـه نـداد، در پنج سـاله مـورد نظر اشـرف غنـی نتیجـه میدهـد. کمـا ایـن کـه ممکـن اسـت با به دراز کشـانیده شـدن این مبحث، شرایط جدیـد و غیـر مترقبه یـی پیـش بیایـد کـه از کنتـرل همـه خـارج باشـد و همیـن انـدک امیدواریهـا و فرصتهـا بـرای صلـح نیـز از بیـن بـرود. مسـأله دیگـری کـه لـزوم تسـریع رونـد صلـح را برجسـته می سـازد، انتخابـات ریاسـت جمهـوری اسـت. امریکایی هـا از اول خواسـتار تعویـق انتخابـات تـا بـه نتیجـه رسـیدن صلـح بودنـد، امـا حکومـت افغانسـتان بـا این اسـتدلال ابتـدا مخالفت کـرد و بعدتـر اعلام کـرد کـه انتخابـات را سـه ماه بـه تأخیـر برگـزار خواهـد کـرد. امـا ایـن نگرانـی وجـود دارد کـه اگـر مذاکـرات بازهـم بـه نتیجـه ملموسـی نرسـد و تأخیـر انتخابـات تمدیـد شـود، کشـور بـه سـوی بحـران و بی ثباتـی بیشـتر بـرود.

پاکسـتانی ها بـی میـل نیسـتند کـه مذاکـرات را تـا خلـق یـک بحـران تمام عیـار در افغانسـتان بـه درازا بکشـانند. ممکـن حلقاتـی در حکومـت افغانسـتان نیـز بـه ایـن تصـور باشـند کـه تعویـق و تأخیـر انتخابـات بـه نفـع مانـدن شـان در قـدرت اسـت و از ایـن طـرح حمایـت کننـد، اما هـرگاه ایـن تأخیر از شـش مـاه بیشـتر شـود، بحـران سیاسـی غیرقابل مهـاری از راه خواهـد رسـید. ایـن چیزی اسـت که بایـد جواب ذیدخـل در صلح آن را در نظر داشـته باشـند. حکومـت افغانسـتان نبایـد بـه بهانه هـای مختلـف از پرداختـن جـدی بـه صلـح و انتخابـات طفـره بـرود. ایـن کار فقـط منافـع کوتاه مـدت یک گـروه سیاسـی را شـاید تأمیـن کنـد، امـا بـه هیـچ صـورت بـه منافـع کلان کشـور نیسـت. بایـد در صلـح وانتخابـات تعجیل شـود و از هیچ تلاشـی در ایـن راسـتا دریـغ نشـود. اینکـه نتیجـه چـه باشـد، بحـث جداسـت، امـا تعلـل نبایـد صـورت گیـرد. امریکایی هـا پیام هـای واضحـی داده انـد کـه تحمـل هزینه هـای گـزاف جنـگ افغانسـتان را ندارنـد. اظهـارات اخیـر ترمـپ مبنـی بـر ایـن کـه روسـیه، هنـد و پاکسـتان بایـد در افغانسـتان بجنگنـد، ً تلویحـا بـه ایـن معنـا اسـت کـه ایـن کشـورها قادر بـه تأمیـن مخـارج جنـگ در افغانسـتان نیسـتند. در ایـن گفتـه ترمـپ حـق بـه جانـب اسـت. او کـه سیاسـت را از دریچـه اقتصـاد نـگاه میکنـد و بـه مردمـش و حتـا به جهـان وعـده بهبـود اقتصادی را میدهـد، حـق دارد کـه نسـبت بـه بـه درازا کشـیده شـدن جنـگ افغانسـتان نگـران باشـد و هزینه هـای جنـگ را کاهـش دهـد. روسـیه، ایـران، پاکسـتان، چیـن، عربسـتان، امـارات و… شـاید تـوان تمویـل مالـی یـک گـروه کوچـک مخالـف حکومـت را داشـته باشـند، امـا جسـارت پرکـردن جـای امریـکا و ناتـو در افغانسـتان را ندارنـد و انتقـاد شـان از حضـور امریـکا بیشـتر جنبـه جنـگ روانـی دارد تـا ایـن واقعـن بـه سـودای صلـح و سـلم دایمـی در منطقـه باشـند.

ایـن کشـورها خـود شـان خـود را با جنـگ افزارهـای پیشـرفته اتمـی مجهز کـرده و فکر میکننـد کـه کسـی را یـارای مقابلـه با آنان نیسـت، امـا افغانسـتان هسـت و بـودش بـه حمایـت قـوی و گسـترده یـک کشـور خارجـی وابسـته اسـت کـه درحـال حاضـر بـه غیـر از امریـکا کشـور دیگـری حاضـر بـه پرداخـت ایـن هزینه هـا نیسـت. سیاسـیون افغانسـتان بایـد از تعقـل و تدبـر بیشـتر کار بگیرنـد و رونـد صلـح و انتخابات را به شـکلی مدیریـت کننـد کـه در قـدم اول امریکایی هـا و در قـدم بعـدی کشـورهای منطقـه در آن خـود را ببیننـد و از آن حمایـت کننـد. حکومـت افغانسـتان بایـد صلـح را از حـوزه صلاحیـت و مدیریـت یک تیـم کوچـک سیاسـی در ارگ بیـرون کنـد و آن را منحیـث یـک گفتمـان بـاز ملـی مطـرح کنـد و صادقانـه بایـد آمـاده هرگونـه قربانی و تلاش برای رسـیدن بـه صلـح باشـد.

اشتراک گذاری:

نظر بدهید