سفر داوودزی به پاکستان؛ آزمودنِ آزموده شده!!

نورالله ولی‌زاده:
دیروز(سه‌شنبه، 18جدی) محمد عمرداوودزی نماینده ویژه ریاست جمهوری در امور منطقه‌یی صلح، با هیأتی از شورای عالی صلح، جهت گفت‌وگو با مقام‌های پاکستانی در مورد روند صلح، به پاکستان رفت. گفته شده که این سفر چهار روزه است و آقای داوودزی با مقام‌های ارتش پاکستان، مقام‌های حکومت این کشور و جامعه مذهبی پاکستان دیدار خواهد داشت. سفرآقای داوودزی به پاکستان بر این پیش‌فرض استوار است که پاکستان می‌تواند و می‌خواهد در روند صلح افغانستان ممد واقع شود و طالبان را به میز مذاکره با حکومت افغانستان بکشاند. سفر هیأت صلح افغانستان به پاکستان همزمان شده با پنجمین دور نشست امریکایی‌ها با نماینده‌گان طالبان که گفته شده امروز یا فردا در قطر برگزار خواهد شد. این نشست قرار بود در سعودی برگزار شود اما به دلایلی در آنجا برگزار نشد.
سفر داوودزی به پاکستان پس ازآن انجام می‌شود که رهبری حکومت وحدت ملی اخیرن یک‌سلسله تغییراتی را(گماشتن آقایان صالح و خالد در پست‌های وزارت‌های داخله و دفاع) در سکتور امنیتی وارد کرده که این تغییرات را بسیاری از ناظرین در جهت خلاف انتظارات پاکستان از حکومت افغانستان تعبیر کرده‌اند. این تغییرات در سکتور امنیتی پس از آن عملی شد که طالبان حاضر نشدند در نشست اخیرماه دسامبر در ابوظبی با هیأت اعزامی حکومت افغانستان به رهبری سلام رحیمی رییس دفتر ریاست جمهوری گفت‌وگو کنند. اشرف غنی از این بابت خشمگین شد و با گماشتن آقایان صالح و خالد در دونهاد مهم امنیتی، خواست که به پاکستانی‌ها این پیام را برساند که در صورت همکاری نکردن با حکومت افغانستان در روند صلح، به اقداماتی توسل جسته خواهد شد که خلاف انتظار و خواست این کشور باشد. روز معرفی آقایان صالح و خالد، محمود قریشی وزیر خارجه پاکستان در یک سفر از قبل اعلام نشده به کابل آمد که نشان‌دهنده نگرانی پاکستانی‌ها از گزینش‌های جدید بود. با این وجود، سفر آقای داوودزی به پاکستان تا حدود زیادی تحت تأثیر فضای متشنج صورت گرفت که بعید است نتایج زودرس داشته باشد.
نکته دیگری که سفر آقای داوودزی به اسلام‌آباد را تحت تأثیر قرار می‌دهد این است که او قبلن (زمانی که از وزارت داخله کنار گذاشته شد) تعهد و صداقت پاکستانی‌ها در امر همکاری با حکومت افغانستان در روند صلح را زیر سوال برد و به رهبران حکومت وحدت ملی توصیه کرد که دست از دامن پاکستان بردارند، زیرا به گفته او تجربه توقع داشتن از پاکستان و تلاش برای وادار کردن این کشور به همکاری با حکومت در افغانستان، در دوره حکومت حامد کرزی، ناکام ثابت شده است.
با این حال، باید تغییر عمده‌یی در سیاست‌های منطقه‌یی پاکستان وحکومت افغانستان اتفاق افتاده باشد که آقای داوودزی فکر می‌کند برمبنای آن می‌توان بار دیگر پاکستانی‌های آزموده شده را آزمود! این تغییر چه است؟ آیا اصلن تغییری به میان آمده؟ به این پرسش‌ها سخت است که پاسخ دقیق و مستدل داد. مقام‌های حکومت افغانستان با صراحت در این باره چیزی نگفته‌اند که چه چیزی آنان را امیدوار به همکاری پاکستانی‌ها کرده است، اما با تحلیل اوضاع منطقه‌یی می‌توان گفت که با توجه به گفت‌وگوهای امریکایی‌ها با طالبان و کشورهای مهم منطقه(از جمله روسیه وهند) احتمالن پاکستانی‌ها مایل یا حاضر به همکاری در روند صلح افغانستان می‌باشند.
زلمی‌ خلیل‌زاد نماینده ویژه وزارت خارجه امریکا برای صلح افغانستان، در دور دوم سفرهایش به منطقه(در ماه نوامبر2018) به روسیه و برخی از کشورهای آسیای میانه سفر داشت. هدف این سفرها، جلب حمایت روسیه و کشورهای آسیای میانه از روند صلح افغانستان عنوان شد. برخی از ناظرین می‌گویند که بین امریکایی‌ها و روس‌ها توافقاتی در خصوص صلح افغانستان صورت گرفته که بر مبنای آن، پاکستانی‌ها نیز ناگزیر وارد تعامل منطقه‌یی می‌شوند و راهی به جز همکاری در روند صلح ندارند. اگر این تحلیل درست باشد، می‌توان تا حدودی سفر آقای داوودزی به اسلام‌آباد را قابل توجیه دانست.
اما هرگاه فرضیه مجبوریت پاکستانی‌ها از ورای تعاملات امریکایی‌ها و روس‌ها منتفی باشد، بحث دیگر این است که پاکستانی‌ها با درک این که رهبران حکومت وحدت ملی افغانستان از روند گفت‌وگوهای صلح از سوی امریکایی‌ها ناراض‌اند، خواسته‌اند که چراغ سبزهایی به کابل نشان دهند که گویا حاضر به همکاری در روند صلح‌اند. در صورت درست بودن این فرضیه، می‌توان گفت که این رویکرد پاکستانی‌ها بازهم یک نوع فریب‌کاری است که از یک سو می‌خواهند حکومت افغانستان را راضی نگهدارند و از سوی دیگر در تبانی با روس‌ها و سایر کشورهای ذی‌دخل، روی برنامه‌هایی کار کنند که در آن جایی به حکومت فعلی افغانستان در نظر گرفته نشده است. باید گفت که با توجه به پیچیده‌گی روند صلح، همواره برای پاکستانی‌ها امکان ادامه بازی دوگانه موجود است.
انگیزه دیگری که رهبری حکومت وحدت ملی برای ادامه بحث صلح با پاکستانی‌ها می‌تواند داشته باشد، این است که رهبران حکومت وحدت ملی به هرحال می‌خواهند که خود را در عرصه صلح فعال و صاحب برنامه نشان دهند. این انگیزه بازهم بر می‌گردد به نادیده گرفتن شدن رهبران حکومت وحدت ملی از سوی امریکایی‌ها و دیگر طرفین ذی‌دخل در قضیه صلح. در صورت درست بودن این فرضیه، سفر آقای داوودزی به پاکستان هرچند که نتایجی هم در قبال نداشته باشد، اما از این نقطه نظر که حکومت افغانستان را در عرصه صلح فعال نشان می‌دهد برای رهبران حکومت وحدت ملی حایز اهمیت است. برخی از آگاهان به این باوراند که سفرآقای داوودزی به پاکستان بخشی از تلاش‌های اشرف غنی در راستای بی‌اثرسازی تلاش‌های صلح خلیل‌زاد است.
البته هویداست که صلح افغانستان به مناسبات منطقه‌یی قدرت به شدت وابسته است که و بی‌تردید پاکستان یکی از تأثیرگذارترین کشورهای منطقه در این عرصه است. باید در هرحال بحث صلح را از دهلیز پاکستان عبور داد. چه پاکستانی‌ها منحیث همکار صلح باشند و چه منحیث مانع عمل کنند، باید طرف گفت‌وگو باشند و دیدگاه‌ها و علایق شان دانسته شود. با توجه به این‌که آقای داوودزی سابقه سفارت در پاکستان را دارد، می‌تواند به‌راحتی نقطه نظرات پاکستانی‌ها را دریابد و به کابل منتقل کند.
اما با این وصف، درجه تأثیرگذاری پاکستان بالای طالبان نیز نباید نادیده گرفته شود. حالا روس‌ها، ایرانی‌ها، چینایی‌ها وبرخی از کشورهای دیگر منطقه نیز با طالبان وارد تماس‌اند. با توجه به این امر، باید درجه تأثیرگذاری پاکستانی‌ها بالای طالبان به دقت مورد ارزیابی قرار گیرد و هرگونه تماس با پاکستانی‌ها باید در روشنایی یک تحلیل جامع از وضعیت صورت گیرد. نشود که پاکستانی‌های کم‌تأثیر و دست‌نارس به طالبان خود رامهم و تأثیرگذار جابزنند و وقت و امکانات دولت افغانستان را صرف مذاکرات بیهوده نمایند. این احتمال بسیاری قوی است. پاکستانی‌ها خود قادر به تأمین مخارج جنگ طالبان نیستند و هزینه این جنگ را از کشورهای دیگر دریافت می‌کنند. طالبان نیز منطقاً با طرفین اصلی(کشورهایی که از طریق پاکستان آنان را تمویل می‌کنند) وارد تماس خواهند بود که این امر به معنای دور زدن پاکستان است. هرچند شاید با توجه به نفوذ گسترده
آی اس آس بالای طالبان، برای طالبان دشوار باشد که به صورت مستقیم با حامیان اصلی شان به تماس باشند و پاکستان را نادیده بگیرند، اما برای دولت افغانستان باید این امر قابل درک و قابل ملاحظه باشد!

اشتراک گذاری:

نظر بدهید