بیم و امید از توافق آمریکا با طالبان

«جنگ لفظي» بين مشاور امنيت ملي رياست جمهوري افغانستان و وزارت خارجه امريکا، هرچند در ظاهر امر يک سوء تفاهم تعبير شده و طرفين در تلاش کم اهميت جلوه دادن آن مي‌باشند، اما به اين ساده‌گي نيست. تا جايي که به رهبري حکومت وحدت ملي بر مي‌گردد، در چند ماه اخير، آقايان غني و عبدالله به اشکال گوناگون و بيشترينه در لفافه و غير مستقيم سناريوي صلح امريکايي‌ها به کارگرداني زلمي ‌خليل‌زاد را مورد انتقاد قرار داده‌اند، اما اين نخستين بار است که امريکايي‌ها با اين صراحت، نسبت به انتقادهاي رهبري حکومت افغانستان، واکنش نشان داده‌اند.
از اکتوبر سال 2018 به اين طرف رابطه رهبري حکومت افغانستان با زلمي خليل‌زاد به شدت تيره بوده است. تلاش رهبري حکومت افغانستان اين بوده که تلاش‌هاي صلح خليل‌زاد را بيهوده و غير عملي جلوه دهد. در اين راستا، آخرين گام مي‌توانست اين باشد که اقدامات صلح‌جويانه خليل‌زاد، شخصي و سليقه‌يي و در تضاد با منافع امريکا عنوان شود. حمدالله محب اين گام را برداشت. به همين دليل امريکايي‌ها نسبت به آن واکنش جدي نشان دادند.
زلمي خليل‌زاد نماينده ويژه وزارت خارجه امريکا، جهت نگهداشتن «ظاهرِ» روابط رهبري حکومت افغانستان با امريکا، در پايان هر ديداري که با طالبان مي‌داشت، به کابل سفر مي‌کرد و به مقام‌هاي حکومت افغانستان اطمينان مي‌داد که همه چيز طبق خواست آنان پيش برده خواهد شد. حدود يک ماه قبل، آقاي خليل‌زاد در ديداري که بعد از انجام چهارمين دور گفت‌وگوها با طالبان در قطر، با اشرف غني داشت، به وي گفته بود که بعد از اين گفت وگوها با طالبان براساس مشوره حکومت افغانستان پيش برده خواهد شد. در اين زمينه ارگ رياست جمهوري افغانستان با خوش‌بيني، اعلاميه‌يي هم صادر کرد و به مردم اطمينان داد که گفت‌وگوها طبق مشوره حکومت پيش مي‌رود.
اما خليل‌زاد در آخرين مورد از گفت وگوها با طالبان در قطر که دوهفته را در بر گرفت، به کابل نيامد و به امريکا رفت. خليل‌زاد در پايان اين دور گفت وگوها اعلام کرد که روي دو موضوع: خروج نيروهاي امريکايي از افغانستان و گرفتن تضمين از طالبان مبني بر مقابله با گروه‌هاي تروريستي ديگر، با طالبان به توافق رسيده و روي دو موضوع ديگر که آتش بس و مذاکره طالبان با حکومت افغانستان باشد، نيز توافق خواهد شد و بدون حصول توافق در اين دو زمنيه اخير، روي مسايل ديگر نيز توافق نخواهد شد. اما نيامدن خليل‌زاد به کابل پيام نگران کننده‌يي به رهبران حکومت افغانستان داشته است. به نظر مي‌رسد که بين امريکايي‌ها و طالبان توافقات نهايي صورت گرفته که بايد در هفته‌هاي آينده منتظر اقدامات عملي طرفين براي اجرايي‌سازي آن بود.
از نيامدن خليل‌زاد به کابل، رهبري حکومت افغانستان چنين استنباط کرده که اوضاع در حال خارج شدن از کنترل است و شايد به همين دليل مشاور امنيت ملي رياست جمهوري افغانستان، اظهارات تندي عليه خليل‌زاد بيان داشت. شوراي صلح افغانستان نيز گفته که جزييات پيش‌نويس توافق صلح طالبان با امريکايي‌ها با اين شورا شريک ساخته نشده است. آقاي خليل‌زاد بعد از مذاکرات نفس‌گير شانزده روزه با طالبان به واشنگتن برگشت و در پاسخ به نگراني‌هاي رهبران حکومت وحدت ملي در مورد آنچه در قطر گذشت، با يک تويت کوتاه بسنده کرده که مذاکرات صلح در مسير درست در حرکت است.
احتمالن اين اظهارات خليل‌زاد که اعتبارِ توافق روي دو موضوع(خروج نيروهاي امريکايي از افغانستان و ضمانت طالبان از قطع رابطه با گروه‌هاي تروريستي) به توافق روي دو موضوع ديگر بستگي دارد، در راستاي کاهش نگراني‌ها و حفظ آرامش رهبران حکومت وحدت ملي بيان شده، اما در اصل خليل‌زاد با طالبان به توافقات اساسي و نهايي دست يافته و در آينده بعد از رأي‌زني‌ها با مقام هاي ارشد دولت امريکا، اين توافقات به منصه اجرا گذاشته خواهند شد.
آنچه براي رهبري حکومت افغانستان مايه نگراني است، مطرح شدن بحث حکومت موقت است. در واقع رهبري حکومت وحدت ملي از تنها چيزي که به صورت جدي نگران است، همين موضوع است. اين در حالي است که مقام‌هاي دولت پاکستان از احتمال ايجاد حکومت جديد در افغانستان سخن گفته‌اند که مي‌تواند به معناي وجود توافقاتي بين طالبان و امريکايي‌ها در اين خصوص باشد، که پاکستاني‌ها از مجراي طالبان از آن آگاه‌اند.
در واقع مطرح شدن بحث حکومت موقت براي مردم، فعالين سياسي و جريان‌هاي سياسي افغانستان نيز نگراني ايجاد کرده است. عمده‌ترين دليل نگراني‌ها اين است که کسي از چگونگي تشکيل حکومت موقت و ترکيب آن آگاه نيست. حتا طالبان و امريکايي‌ها که طرح حکومت موقت از آنان دانسته مي‌شود، قبلن اين طرح را رد کرد يا به صورت صريح آن را تأييد نکرده‌اند. مخالفين جدي حکومت موقت، آن را از دست رفتن دست‌آوردهاي هژده سال اخير عنوان مي‌کنند.
برخي از منابع با اشاره به بعضي از اقدامات حکومت در خصوص جابجايي‌ها در مقام‌هاي ارشد سکتور امنيتي، اين اقدامات را تلاش رهبري حکومت براي مقابله با طرح حکومت موقت عنوان مي‌کنند. حتا بعضي از منابع غير رسمي، حکومت را متهم به سازماندهي يک «کودتاي نظامي» عليه حکومت موقت مي‌کنند و به اين باوراند که حکومت براي چنين کاري آماده‌گي مي‌گيرد. واکنش تند والي پيشين بلخ نسبت به تقرر فرمانده جديد ولايت بلخ را نيز برخي‌ها در همين راستا تعبير مي‌گويند. گفته مي‌شود که بعضي از احزاب و جريان‌هاي سياسي از اقدامات پشت‌پرده حکومت آگاه‌اند و به همين دليل تلاش دارند تا مانع اقدامات «کودتايي» حکومت شده و نقش خود را در روند سياسي آينده حفظ داشته باشند.
چنان که گفته شد، مردم نيز نگران اوضاع کنوني‌ و توافقات احتمالي امريکايي‌ها با طالبان مي‌باشند. اما اين نگراني بايد طوري و از مجاري‌اي بازتاب يابد که روابط راهبردي افغانستان و امريکا زياد آسيب نبيند. مسوولان حکومتي در هر سطح و هر مقامي، بايد منافع کلان افغانستان را در نظر داشته باشند و در شرايط حساس کنوني کوشش کنند که از موضع‌گيري‌هاي شخصي و سليقه‌يي پرهيز کنند. در کنار صدها دستآورد مهم و عمده ديگر که در هژده سال اخير به‌دست آمده، نفس رابطه راهبردي بين افغانستان و امريکا، نيز يک دستآورد عمده است که بايد فداي منافع شخصي رهبران حکومت نشود و درجهت حفظ و گسترش آن کار صورت گيرد. حتا طالبان که خود را دشمن درجه يک امريکا مي‌دانند به تجربه دريافته‌اند که بدون حمايت امريکا نمي‌توانند در آينده بر افغانستان حکومت کنند. براي رهبران حکومت افغانستان که حضور شان در قدرت مديون و مرهون حمايت بي‌شايبه امريکا است، بايد بيش از همه اين موضوع قابل درک باشد و به مقتضاي اين درک عمل کنند.

نورالله ولي‌زاده

اشتراک گذاری:

نظر بدهید