از «قشري‌نگري» حکومت تا «بهانه‌گيري» طالبان؛ آيا روند صلح معروض به ناکامي است؟

در واکنش به فهرست هيأت گفت‌وگو کننده که از سوي حکومت منتشر شده، گروه طالبان به کنايه گفته اند که نشست دوحه، « مراسم عروسي» نيست! طالبان در اعلاميه‌يي ضمن به مسخره گرفتن فهرست اعلام شده از سوي حکومت، هم‌چنان گفته اند که کسي به نماينده‌گي از«اداره کابل» در نشست دوحه اشتراک نخواهد کرد.
گروه طالبان در حالي از طولاني بودن فهرست حکومت انتقاد کرده که شماري از احزاب، جريان‌هاي سياسي ونهادهاي مدني نيز با اين فهرست مخالفت کرده و آن را فرمايشي و حکومتي خوانده‌اند. محمد يونس قانوني و عطامحمدنور با حکومتي خواندن اين فهرست گفته‌اند که تعدادي از چهره‌هاي مقاومت از فهرست حذف شده‌اند. شبکه فعالين جامعه مدني و حقوق بشر نيز فهرست منتشر شده از سوي حکومت را «فهرست حکومتي» خوانده و اعلام کرده که آن را نمي‌پذيرد.
تا جايي که به حکومت بر مي‌گردد مي‌توان تا حدودي با مخالفان فهرست منتشر شده موافق بود که اين فهرست«حکومتي» است. هرچند حضور تعداد زيادي ازچهره‌هاي مخالف حکومت در فهرست، مي‌تواند هم‌چون دليلي در جهت رفع اتهام حکومتي بودن هيأت استفاده شود، اما نفس اين‌که حکومت اين فهرست را تهيه و منتشر کرد، اتهام حکومتي بودن فهرست به ساده‌گي رفع شده نمي‌تواند. دست کم مي‌توان گفت که حدود نيمي از افراد شامل فهرست، افراد حکومتي هستند که حضور شان در ترکيب هيأت ضروري و قابل توجيه نيست. اين افراد به خاطري شامل فهرست شده‌اند تا از نظر کمّي تعداد اعضاي حکومتي با تعداد اعضاي غيرحکومتي هيأت توازن شود که به همين دليل تعداد کل اعضاي هيأت افزايش يافته است.
بعضي‌ها مي‌گويند که حکومت در يک رويکرد سهل‌انگارانه و سطحي‌نگرانه، فهرست را تهيه و منتشر کرده که «کثرت نفوس» در فهرست به نحوي بيانگر تلاش‌هاي سبوتاژگرانه حلقات مشخصي در حکومت نيز پنداشته شده مي‌تواند. براي اين حلقات واکنش‌ها و انتقادها از افزايش تعداد افراد شامل در فهرست قابل پيش‌بيني بوده و از روي قصد و آگاهانه فهرست طولاني ترتيب شده تا زمينه انتقاد و اعتراض طرف مقابل فراهم شود و روند جاري صلح با کندي و دشواري مواجه شود. اين حلقات که بيشترينه افراد نزديک به رييس حکومت‌اند، تصور شان اين است که با تلاش‌هاي سبوتاژگرانه مي‌توان نشست‌هاي صلح را به تعويق انداخت و از فرصت پيش آمده به نفع تيم خويش استفاده کرد.
کثرت جمعيت فهرست منتشر شده حکومت تا حدودي قابل دفاع است. با توجه به تعدد و کثرت احزاب، نهادهاي مدني، اقوام و جناح‌ها و جريان‌هاي سياسي، لزوم در نظرداشت و سهيم ساختن تمامي احزاب و جناح‌ها، افزايش تعداد اعضاي هيأت حتمي مي‌شود. تمامي احزاب و جريان‌هاي سياسي و نهادهاي مدني و مردمي از حکومت انتظار دارند که در اين گونه نشست‌ها با آنان مشورت صورت گيرد و آنان در تصميم‌گيري‌ها سهيم باشند. وقتي اين خواست در نظر گرفته شود، طبيعي است که فهرست طولاني مي‌شود.
اما تا جايي که به طالبان بر مي‌گردد، مي‌توان گفت که اعتراض و انتقاد اين گروه به طولاني بودن فهرست، قابل توجيه نيست. زياد بودن تعداد افرادي که در نشست دوحه اشتراک مي‌کنند نه تنها که زياني به طالبان نمي‌رساند، بلکه به نحوي به نفع آنان نيز دانسته مي‌شود. به هر اندازه که تعداد اعضاي هيأتي که حکومت معرفي کرده زياد باشد، به همان اندازه تنوع و تکثر ديدگاه به ميان مي‌آيد که نتيجه اين تنوع و تکثر منجر به تضعيف موضع هيأت مي‌گردد که به نفع گروه طالبان دانسته مي‌شود. بنا براين، انتقاد طالبان نسبت به زياد بودن تعداد اعضاي هيأت بيشتر شبيه بهانه‌گيري است. به نظر مي‌رسد که در بين طالبان نيز حلقاتي حضور دارند که در صدد سبوتاژ کردن روند صلح مي‌باشند و اهداف و آجنداي پنهاني و شخصي را دنبال مي‌کنند.
امريکايي‌ها منحيث يکي از طرف‌هاي مهم و اصلي روند صلح، تا کنون در مورد فهرست منتشر شده از سوي حکومت اظهار نظري نکرده‌اند. به نظر مي‌رسد که آنان بيشتر به سرعت عمل توجه دارند و هر بحثي در مورد تعداد اعضا را فرعي و زمان‌گير مي‌دانند و به همين دليل در اين زمينه مداخله جدي نمي‌کنند. وجود اشخاص مختلف از آدرس‌هاي مختلف سياسي براي امريکايي‌ها مي‌تواند يک نکته مثبت هم تلقي شود. چون قبلن تلاش‌هاي صلح خليل‌زاد با اين انتقاد روبرو بود که اين تلاش‌ها در خفا صورت مي‌گيرد و مورد تأييد تمامي طرف‌ها نيست. با حضور تعداد زيادي از نماينده‌گان جريان‌هاي سياسي در قطر، امريکايي‌ها قدرت مانور بيشتري پيدا مي‌کنند، تا تصاميم خود را در آينده با سهولت عملي کنند و مخالفت حکومت را ناديده بگيرند. به احتمال زياد، خليل‌زاد در ششمين نشستي که با طالبان در قطر داشته، فيصله‌هاي نهايي را با اين گروه انجام داده و اين فيصله‌ها در نشست هيأت بزرگي که از کابل به قطر مي‌رود مورد بحث قرار مي‌گيرد که امريکايي‌ها انتظار تصويب آن را از سوي اين هيأت دارند. از همين رو، به هراندازه که تعداد اعضاي هيأت زياد باشد و ترکيب آن از نقطه نظر تعدد و تکثر سياسي و قومي بيشتر و قوي‌تر باشد، به نفع امريکايي‌ها است و فيصله‌هاي آنان را ضمانت اجرايي بيشتري مي‌دهد.
بعضي از منابع مي‌گويند که با توجه به انتقادها و اختلاف نظرهايي که در مورد اشتراک و عدم اشتراک افراد شامل فهرست در نشست قطر بوجود آمده احتمال ايجاد تغييرات در فهرست قوي است و اين تغييرات تا ساعات آخري سفر هيأت اعمال خواهد شد. بعيد است که حکومت از طول فهرست کم کند، اما احتمال جابه جايي برخي از چهره‌ها وجود دارد. اما اگر طالبان طولاني بودن فهرست را بهانه قرار داده و فرا راه روند جاري مانع ايجاد کنند، اين به اين معناست که حلقات معيني در بين طالبان نيز وجود دارند که خواهان دست يابي به يک توفق صلح در کوتاه مدت نيستند. اگر چنين اتفاقي بيافتد، مي‌توان گفت که تلاش‌هاي شش ماه اخير صلح معروض به ناکامي است. طبق سناريوي امريکايي‌ها وقت زيادي براي به نتيجه رسيدن گفت‌وگوهاي صلح باقي نمانده است. اين بحث‌ها بايد تا نهايت يک ماه ديگر به يک نتيجه قابل لمس برسد. اگر تا فرا رسيدن ماه جوزا مذاکرات صلح به نتيجه نرسد و خلاي قدرت به وجودآيد، مذاکرات صلح به احتمال قوي از دستور کار خارج شود و اوضاع سياسي در مسير ديگري قرار بگيرد.

نورالله ولی زاده

اشتراک گذاری:

نظر بدهید