طالبان خود را پيروز ميدان فکر کرده، احياي امارت شان را دارند

فهیم دشتی

در روزهای شانزدهم و هفدم سرطان ۱۳۹۸ خورشیدی، نشستی با حضور شماری از اعضای جامعه مدنی، نماینده‌گان رسانه‌ها و مسوولان دولتی از یک‌سو و هیأت طالبان از سوی دیگر برگزار شد.

این نشست از سوی آلمان تسهیل شده  در شهر دوحه قط برگزار شد.

گروه مشترک رسانه‌ها و جامعهه مدنی که از حمل امسال به‌این‌سو برای حفظ و تضمین ارزش‌های شهروندی، دموکراتیک، دینی تاریخی و فرهنگی در جریان گفت‌وگو های صلح، داد خواهی می کند، پیش از آغاز گفف‌وگوهای قطر، بیانیه ای صادر کردند، که یکی از خواست‌های مطرح شده در این بیانیه، افشای جزییات گفت‌وگوهای قطر بود.

در پایان نشست‌های گذشته هیأت‌هایی که از کابل به کشورهای مختلف برای گفت‌وگو با طالبان رفته بودند، هیچ جزییاتی از این نشست‌ها در اختیار اذهان عامه قرار داده نشد و این پنهان کاری، شک و تردیدها و نگرانی‌های شدیدی را در مورد محتوای آن گفت‌وگوها به وجود آورد.

در برگشت هیأتی که از کابل  جهت گفت‌وگو با طالبان به قطر رفته بودند، گروه مشترک جامعهٔ‌مدنی و رسانه‌ها نشستی را به روز پنجشنبه ۲۰ سرطان با حضور شماری از شرکت کننده‌گان نشست بین‌الافغانی  قطر و نماینده گان جامعهٔ‌مدنی، رسانه‌ها و مسوولان حکومت برگزار کرد، تا روی جزییات بحث‌های نشست دو روزهٔ قطر گفت‌و شنید واضحی انجام شود.

در این نشست دوازده تن از شرکت کننده‌گان نشست قطر، جزئیات گفت‌وگوهای شان با طالبان را شرح دادند.

در این جا بدون این که به افشای هویتی کسی پرداخته شود، نکات عمده ای را که آنان توضیح دادند بر می‌شماریم، تا تعداد بیش‌تری شهروندان کشوربه ویژه کسان که علاقه‌مند مسایل افغانستان استند، از این جزئیات با خبر شوند.

نظرغالب این بود که از پیش در میان هیأت مذاکره کننده کابل هیچ نوع هماهنگی ایجاد نشده بود. حتا عده ای نمی‌دانستند که چه کسان دیگری شامل هیأت استند و در فرودگاه کابل یا در درون هواپیما و یا حتا در هوتل محل اقامت در قطر فهمیده اند که همراهان شان کی‌ها استند. با این وجود در دو روز گفت‌گوها عمدتاً مواضع مشترک داشته و هر کدام از اعضای هیأت سعی کرده اند که بر دست آوردهای هژده سال اخیر و ارزش‌های موجود، تأکید کنند.

از آن‌سو هیأت طالبان با هماهنگی و آماده‌گی حضور یافته بوده اند. به گونهٔ مثال در روز اول گفت‌وگوها زیاد وارد بحث‌ها نشده و بیشتر به اظهارات هیأت کابل گوش داده اند؛ اما در روز دوم به بحث‌های داغ پرداخته و نظریات شان چنان هماهنگ بوده، که به هیچ صورت از اندیشه‌های طالبانی عقب نشینی نمی‌کرده اند.

شیوه‌ی برخورد هیأت طالبان به گونه‌یی بوده که خود را در موقعیت گروه پیروز و برنده احساس کرده و از همان موقعیت وارد بحث می‌شدند و مستقیم و غیرمستقیم بر احیای امارت تأکید می‌کرده اند.

با این حال در اظهار نظرهای هیأت طالبان نوعی تمایل نسبی به تأمین صلح وجود داشته است.

از سویی‌هم، هیأت طالبان تلاش می‌کرده تا به سربازگیری از میان هیأت کابل بپردازد و در گفت‌وگوهای شخصی سعی می‌کرده اند، شماری از شرکت کننده‌گان را با تشویق و وعده با خود هماهنگ سازند.

در این میان دیدار برخی از اعضای هیأت با ملا برادر که در حقیقت در گروه گفت‌وگو کننده طالبان حضور نداشته؛ اما در دوحه اقامت داشته است، زیر انتقاد بود. این تعداد بدون هماهنگی با دیگران، به دیدار ملا برادر رفته و جزییات بحث‌های شان هم فاش نشد. از اشاره‌های شرکت کننده‌گان نشست قطر که در مجلس گفت‌وشنید پنجشنبه گذشته حضور داشتند، بر می‌آمد که آن‌عده از اعضای هیأت کابل که در گفت‌وگوهای مسکو با طالبان حضور یافته بوده اند، این دیدار پنهانی را برگزار کردند؛ اما شاید همه شان نه؛ بلکه عده‌یی از آن‌ها این کار را کرده بودند.

این هم گفته شد که از جریان گفت‌وگوها با طالبان بر می‌آمد که اگر فشارهای و تشویق‌های جامعه جهانی نمی‌بوده، شاید آن‌ها حاضر به حضور در این نشست نمی‌شدند.

در واقع قرار بر این بوده که همه شرکت کننده‌گان نشست قطر از جایگاه ظرفیت شخصی شان در بحث‌ها ‌شرکت کرده و موقف‌های رسمی شان مطرح نباشد؛ اما طرف طالبان در آغاز گفت‌وگوها از موضع به زعم خود شان امارات اسلامی، به بحث آغاز کرده اند و این سبب شده که از این سو نیز به نماینده‌گی از دولت، صحبت‌هایی صورت گیرد.

این وضعیت یخ گفت‌وگو میان دولت و طالبان را به گونه غیرمستقیم شکسته و در واقع طالبان حضور نماینده‌گان دولت به عنوان نماینده‌گان دولت در این گفت‌وگوها را به نحوی پذیرفته اند.

یکی از نقص‌های این نشست، مواضع سیاسی برخی از اعضای هیأت کابل بوده که به نماینده‌گی از جناح‌های سیاسی حضور داشته اند. مواضع این‌ها در بخشی‌هایی از گفت‌وگو بیش‌تر از این که بر منافع همه‌گانی استوار باشد، بر بنیاد مواضع سیاسی شان که در اختلاف با موقف دولت و مواضع باقی اعضای هیأت ، قرار داشت، بوده است.

هیأت طالبان در برخوردهای شخصی شان با هیأت کابل به ویژه زنان با احتیاط و احترام کامل برخورده می کرده اند و می خواسته اند نشان دهند که رویکرد شان با مسایل تغییر خورده، در حالی که وقتی پای مواضع سیاسی و فکری به میان می‌آمده، هیچ تغییری در اندیشه و اظهارات شان به نظر نمی‌رسیده.

اما وقتی کار به بحث‌های دینی می‌کشیده و طالبان سعی می‌کرده اند که از موضع دینی به مجاب هیأت کابل بپردازند، در برابر استدلال‌های دینی شماری از اعضای هیأت کابل کم می‌آورده اند و این وضعیت سبب می‌شده که موضع طالبان ضعیف جلوه کند.

در مسأله حجاب نظرطالبان با اشاره به حضور زنان حاضر در نشست این بوده که همین نوع پوشش را قبول دارند؛ اما این موضع طالبان از سوی هیأت کابل  واقعی نه بلکه تاکتیکی تلقی شده است.

صراحت لهجه اعضای هیأت کابل در این نشست گاهی کار را به تنش میان دو طرف می‌کشانده؛ اما هر دوطرف به ویژه هیأت کابل سعی داشته که فضای نشست برهم نخورد و در برابر یک‌دیگر با بی احترامی برخورد نکنند؛ ولی همزمان حرف‌های شان را واضح بگویند و مواضع شان را روش سازند.

تأکید مردانی که در هیأت کابل حضور داشته اند برحقوق زنان برای زنان حاضر در این هیأت قابل توصیف و بی‌سابقه بوده است.

با این که هیأت کابل از یک جایگاه رسمی در این گفت‌وگوها شرکت نداشته، تأکید شان بر ارزش‌هایی نظیرحقوق شهروندی، حقوق زنان، آزادی بیان و این قبیل مسایل سبب شده که در پایان این نشست، طالبان به پذیرش ذکر برخی از این موراد در قطع‌نامه شوند.

آماده سازی و توافق روی قطع‌نامه هم نفس گیر و دشوار بوده و نزدیک به چهارده ساعت وقت گرفته که پنج تن از اعضای هیأت کابل و سه تن از نماینده‌گان طالبان، روی این متن توافق کنند.

بحث ذکر حقوق اقلیت‌های قومی در قطع‌نامه و همچنان آزادی بیان، از بحث‌های داغ‌تر بوده و با وجود این که از آزادی بیان به صورت صریح در قطع‌نامه یاد نشده، مسأله حقوق اقلیت‌های قومی و دینی، داستان جالبی دارد.

پس از قرائت قطع‌نامه در نشست عمومی، بر این که چرا از حقوق اقلیت‌ها در قطع‌نامه یادنشده، انتقاد می‌شود. بحث‌ها داغ می‌شوند و عده‌یی معدودی از اعضای هیأت کابل، این مسأله را حایز اهمیت زیاد نمی‌دانند و چشم پوشی بر آن در قطع‌نامه را ترجیح می‌دهند، تا این که یکی از اعضای طالبان با اضافه کردن این نکته درقطع‌نامه نظر می‌دهد و این ذکر حقوق شامل قطع‌نامه می‌شود.

در حاشیه این نشست، زلمی خلی‌زاد هم با برخی از مردان و زنان به‌شمول هیأت کابل، دیدارهای جداگانه  و پیام‌های متفاوتی برای هر گروه داشته است. در گفت‌وگو با زنان از این که امریکا از افغانستان بیرون می‌شود وافغان‌ها خود شان باید مشکلات شان را حل کنند، گفته است و با مردان نیز از تعهد امریکا برای تأمین صلح و ثبات پایدار و ادامه حمایت‌های امریکا اطمینان داده است.

یکی از مواردی که در نشست برگزار شده از سوی گروه مشترک جامعه مدنی و رسانه‌ها مورد توافق همه قرار داشت، این بود که ما وارد یک مرحله نفس گیر و پیچیده گفت‌وگوها با طالبان خواهیم شد و نیاز است تا برای چنین گفت‌وگوهایی آماده‌گی‌ها گرفته ایجاد شده، گروه‌های قوی مذاکره کننده ایجاد شده و هماهنگی کامل میان اعضای هیأت‌هایی که پس از این با طالبان وارد گفت‌وگو می‌شوند، باید به وجود آید.

 

اشتراک گذاری:

نظر بدهید