«پيشرفت زمانيِ» صلح در فضاي ابهام!!

نورالله ولي‌زاده

در حالي‌که هشتمين دور مذاکرات ميان خليل‌زاد و طالبان آغاز شده و طرفين از احتمال دست‌يابي به توافق صلح سخن گفته‌اند، امرالله صالح معاون اول دسته انتخابات«دولت‌ساز» به تازه‌گي گفت که انتخابات در ميعاد معين آن(ششم ميزان) برگزار خواهد شد و افغانستان بارديگر شاهد حکومت طالباني نخواهد بود. اين در حالي است که احتمال دست‌يابي به توافق صلح، احتمال برگزاري به موقع انتخابات را تضعيف مي‌کند.

مواضع خليل‌زاد و طالبان، با آن‌که از احتمال توافق صلح سخن گفته شده، با هم نزديک ديده نمي‌شود. خليل‌زاد گفته که طالبان نشانه‌‌هايي از تمايل به توافق صلح نشان‌داده‌اند، اما او واضح نساخته که اين نشانه‌ها کدام‌ها‌اند. اما بخش ديگري از سخنان خليل‌زاد لحن آشتي‌جويانه ندارد. به گونه مثال او در مورد احتمال خروج نيروهاي امريکايي‌ها طبق يک جدول زمان‌بندي توافق شده با طالبان گفته که خروج نيروهاي امريکايي از افغانستان بستگي به شرايط دارد. وابسته ساختن خروج نيروهاي امريکايي از افغانستان به «شرايط»، در واقع در جهت خلاف آن‌چيزي قرار دارد که خروج نيروهاي امريکايي از افغانستان براساس يک جدول زماني از قبل تعيين شده است.

اين در حالي است که عبدالسلام حنفي، معاون دفتر سياسي طالبان و عضو تيم مذاکره کننده طالبان گفته در صورتي‌که اين دور از مذاکرات موفقانه به پايان برسد، تمام نيروهاي خارجي مطابق جدول زماني تعيين شده، از افغانستان بيرون خواهند شد. وي گفته که پس از توافق در مورد چارچوب خروج نيروهاي امريکايي، تمرکز روي مذاکرات «بين‌الافغاني» صورت مي‌گيرد که درآن در مورد تدوين قانون اساسي، نظام اسلامي، اصلاحات نهادهاي امنيتي و مسأله آتش‌بس دايمي صحبت خواهد شد.»

لحن امرالله صالح در مورد طالبان نيز شديد است. اظهارات اخير او در مصاحبه با تلويزيون طلوع در مورد طالبان، غيرآشتي‌جويانه، زورگويانه و مبتني برکوچک‌پنداري طالبان بود. او طالبان را «چندتا چلي بي‌سواد» خواند که به گفته او توان رهبري افغانستان را ندارند. آقاي صالح اين اظهارات را در حالي بيان داشت که اخيراً هدف يک حمله شديد طالبان قرار گرفت، اما از آن حمله جان به سلامت برد. اگر بخشي از انگيزه‌هاي لحن شديد آقاي صالح در مورد طالبان، به حمله اخير اين گروه بر وي نسبت داده شود، بخش ديگري از انگيزه‌هاي او به مخالفت تيم دولت‌ساز با ماهيت مذاکرات صلح بين امريکايي‌ها و طالبان مرتبط دانسته مي‌شود.

محمد اشرف غني رييس حکومت وحدت ملي نيز گفته که در مذاکره با طالبان دست‌آوردهاي اخير افغانستان معامله نخواهد شد. اين بيان نيز لحن آشتي‌جويانه ندارد.

اين در حالي است که حکومت افغانستان از تشکيل هيأت 15 نفري صلح سخن گفته است. هيأتي‌که به نظر مي‌رسد که تا کنون وارد مذاکرات نشده و منتظر تصميم طالبان براي ورود به «جرگه» صلح است. اين‌که تا کنون وزارت دولت در امور صلح فهرست اسامي افراد شامل فهرست پانزده نفري را اعلام نکرده، مي‌‎تواند بيانگر عدم توافق طالبان براي مذاکره با اين هيأت پنداشته شود.

از فحواي مواضع طرفين چنين برداشت نمي‌شود که امضاي توافق صلح قريب‌الوقوع باشد. چنان‌که گفته شد، مواضع همچنان از هم دور اند. گروه طالبان بر خروج نيروهاي خارجي از افغانستان تاکيد دارد، اما امريکايي‌ها سخن از خروج براساس شرايط مي‌زنند. اين‌که در جريان مذاکرات جاري چه چيزي تغيير خواهد کرد، هنوز روشن نيست. يک احتمال وجود دارد که طالبان تحت فشار پاکستاني‌ها از مواضع قبلي خود اندکي عقب‌نشيني کنند.

گفته مي‌شود که عمران خان نخست وزير پاکستان به مقام‌هاي امريکايي وعده همکاري جدي درپروسه صلح افغانستان کرده‌است که معناي اين همکاري مي‌تواند وادارسازي طالبان به انعطاف نشان دادن در مواضع سرسختانه اين گروه باشد. بعضي از منابع، گفته‌اند که پاکستاني‌ها پيشنهادات جديدي را مطرح کرده‌اند که همکاري جدي خود با روند صلح افغانستان را به پذيرش اين پيشنهادات از سوي امريکايي‌ها مشروط کرده‌اند. از سرگيري کمک‌هاي قطع شده امريکا به پاکستان در بخش نظامي و ملکي، يکي از اين پيشنهادها عنوان شده است. به نظر مي‌رسد که پاکستاني‌ها مي‌خواهند نه تنها که تمام کارنامه سياه شان در حمايت از طالبان منحيث يک گروه تروريستي را سفيد بسازند بلکه در تلاش آنند که بيش‌ترين امتيازات ممکن را در بدل همکاري در روند صلح افغانستان دريافت کنند. براي امريکايي‌ها دشوار است که پيش از اطمينان حاصل کردن از صداقت پاکستان در عملي کردن تعهداتش، پيشنهادات جديد پاکستاني‌ها را بپذيرند.

برخي از منابع غير رسمي گفته‌اند که طالبان و امريکايي‌ها مصروف چانه‌زني در مورد آينده افغانستان مي‌باشند و در اين ميان حکومت افغانستان و مردم نقشي ندارند. اين نشان مي‌دهد که به احتمال زياد توافق حاصلهِ صلح بين امريکايي‌ها و طالبان خلاف خواست رهبري حکومت افغانستان خواهد بود و امريکايي‌ها ناگزير خواهند بود که در مرحله بعدي راه دشواري را براي قانع سازي رهبري حکومت افغانستان بپيمايند.

اين در حالي است که کارزارهاي انتخاباتي، به شدت تحت تأثير ابهامات موجود در روند صلح قرار گرفته است. به نظر مي‌رسد که نامزدان انتخابات رياست جمهوري منتظر نتايج دور هشتم مذاکرات صلح خليل‌زاد و طالبان نشسته‌اند.

با اين حال، مردم با نگراني و نااميدي روند صلح را دنبال مي‌کنند. مردم در حالي که اعتمادي به پروسه انتخابات ندارند، در سايه ابهاماتي که روند صلح بوجود آورده به آينده کشور و به انتخابات نگاه مي‌کنند و همه از اتفاقات پشت پرده بي‌خبر و نسبت به تحولات جاري کشور احساس بي‌تفاوتي تبارز مي‌دهند.

حکومت افغانستان هرچند در ظاهر امر سخن از همسويي و تلاش در جهت دست‌يابي به صلح سخن مي‌گويد، اما در رفتار و گرفتار رهبران حکومت نشانه‌هايي از تمايل واقعي به صلح ديده نمي‌شود. آنان به گونه صريح و گاهي به شکل غير مستقيم روند صلح را يک روند ناکام و خارجي عنوان مي‌کنند که خير و منفعتي از آن براي مردم و کشور متصور نيست. در واقع مي‌توان گفت که پيام غير مستقيم رويکرد تبليغاتي حکومت عليه صلح است تا در همسويي با اين روند!

احزاب و جريان‌هاي سياسي نيز در ارتباط به صلح بي‌برنامه و متردد به نظر مي‌رسند. آنان قادر نيستند که در مورد صلح و انتخابات مواضع روشن، جدي و مردمي اتخاذ کنند.

امريکايي‌ها نيز روند صلح را بيشتر يک روند استخباراتي در نظر مي‌گيرند و با پنهان‌کاري و مبهم‌گويي در اين زمينه، مردم را دچار نگراني و اضطراب ساخته‌اند. مردم وارد بحث صلح به شکل يک گفتمان باز و وسيع ملي نيستند.

برخي از ناظرين به اين عقيده‌اند که پيشرفت قابل ملاحظه‌يي در مذاکرات صلح بين امريکايي‌ها و طالبان صورت نگرفته، اما امريکايي‌ها در يک رويکرد تبليغاتي اکثراً از پيشرفت‌ها در اين زمينه صحبت مي‌کنند، تا به اين ترتيب از يک طرف بتوانند وقت و امکانات مصرف شده در مذاکرات را توجيه کنند و از سوي ديگر بتوانند راهي براي گروه طالبان باز بگذارند، تا در صورت نياز از آن طريق وارد مذاکره جدي شود.

با اين وجود، هرآنچه در مورد صلح گفته مي‌شود، تلاشي در جهت توضيح ابهامات روند پيچيده صلح است نه بيشتر از آن. ابهام‌هايي که از آغاز تا کنون وجود داشته است! در واقع مي‌توان گفت که صلح از نظر زماني در يک فضاي ابهام‌آلود پيشرفت داشته، اما پيشرفت واقعي اين روند شايد هماني باشد که هيچ کس قادر به توضيح آن نيست.

اشتراک گذاری:

نظر بدهید