بررسی قانونیت نامعتبر دانستن آرای بی بایومتریک

محمدقاسم رحمانی

از آن‌جایی‌که تا هنوز توزیع شناس‌نامه‌های برقی بنابر ملحوظات سیاسی همه شمول نشده است، حین تسوید تعدیل قانون انتخابات، نهادهای جامعه مدنی مرتبط، نامزدان ریاست جمهوری و احزاب سیاسی براستفاده از بایومتریک پافشاری داشتند. روی همین ملحوظ حین تعدیل ماده نزدهم قانون انتخابات، کمیسیون چنین مکلف شده است: ” […[ (2) کمیسیون مکلف است، به منظور تسریع پروسه انتخابات و تأمین شفافیت، تدابیری را اتخاذ نماید که همه مراحل پروسه انتخابات به‌شمول ثبت نام و تشخیص رای دهنده‌گان مطابق طرزالعمل مربوطه با استفاده از سیستم الکترونیکی و تکنالوجی بایومتریک طور مصون صورت گیرد.”

******************

این روزها جنجال بر این است که آیا آرای بی بایومتریک به حیث رأی معتبر مورد شمارش قرار گیرد یاخیر. در این نبشته بادرنظرداشت اسناد تقنینی مرتبط به انتخابات به این پرسش پرداخته خواهد شد که آیا رأی بی بایومتریک از لحاظ قانونی دارای اعتبار است یا خیر؟

از آن‌جایی‌که تا هنوز توزیع شناس‌نامه‌های برقی بنابر ملحوظات سیاسی همه شمول نشده است، حین تسوید تعدیل قانون انتخابات، نهادهای جامعه مدنی مرتبط، نامزدان ریاست جمهوری و احزاب سیاسی براستفاده از بایومتریک پافشاری داشتند. روی همین ملحوظ حین تعدیل ماده نزدهم قانون انتخابات، کمیسیون چنین مکلف شده است: ” […[ (2) کمیسیون مکلف است، به منظور تسریع پروسه انتخابات و تأمین شفافیت، تدابیری را اتخاذ نماید که همه مراحل پروسه انتخابات به‌شمول ثبت نام و تشخیص رای دهنده‌گان مطابق طرزالعمل مربوطه با استفاده از سیستم الکترونیکی و تکنالوجی بایومتریک طور مصون صورت گیرد.”

در این ماده با کاربرد کلمه «مکلف» ماهیت آن را امری نموده است. یعنی یکی از مکلفیت‌های کمیسیون است که در روند انتخابات از بایومتریک استفاده نماید. مفهوم مخالف آن چنین می‌شود، در صورتی که کمیسیون از مکلفٌ به مندرج ماده فوق الذکر خودداری نماید، رفتارش غیرقانونی و فاقد اعتبار می‌باشد.

البته کمیسیون به خاطر کارکرد بهتر سیستم بایومتریک، بر اساس فقرات ( 3 الی 5) ماده نزدهم می‎تواند همکاری نهادهای دولتی و غیردولتی را جلب نماید.

در خصوص بالابردن ظرفیت کارکنان کمیسیون، تعدیل ماده بیست و دوم قانون انتخابات دبیرخانه کمیسیون را مؤظف نموده است، تا برای آموزش کارکنان دایمی و موقت انتخابات در زمینه طرز استفاده از تکنالوجی معلوماتی و بایومتریک، برنامه‌هایی را عندالموقع روی دست گیرد.

بر اساس تعدیل ماده یک‌صدوهشتم قانون انتخابات، کمیسیون انتخابات وکمیسیون مرکزی شکایت‌های مکلف اند، به منظورتطبیق بهتر احکام این قانون، لوایح، طرزالعمل‌ها و رهنمودهای جداگانه را وضع و نشر نمایند که در مغایرت با احکام قانون انتخابات نباشد. قابل ذکر است که وضع چنین اسناد تقنینی از صلاحیت‌های انحصاری کمیسیون‌های انتخاباتی بوده و طبق مفاد ماده دهم قانون انتخابات هیچ شخص به شمول مقام‌های و نهادهای دولتی نمی‌توانند به طورمستقیم یا غیرمستقیم درخصوص این که محتوای این اسناد تقنینی چگونه باشد یا نباشد، مداخله نمایند.

بنابر این ماده نزدهم تمام موارد مرتبط به بایومتریک را به طرزالعمل‌ها و لوایح  محول نموده است که چنین می توان آن‌ها را برشمرد:

  • طرزالعمل رای دهی و شمارش آرا انتخابات ریاست جمهوی 1398
  • طرزالعمل تفتیش، بازشماری و ابطال آراء انتخابات ریاست جمهوری 1398
  • لایحه شمارش آراء در انتخابات ریاست جمهوری 1398
  • لایحه تفتیش، بازشماری و ابطال آرای انتخابات ریاست جمهوری
  • لایحه رسیده‌گی به امور قرنطین، شمارش مجدد و ابطال آراء

تمامی اسناد فوق الذکر بادرنظرداشت مفاد تعدیل ماده نزدهم قانون انتخابات، ضمن تأکید بر استفاده از بایومتریک، رای بدون بایومتریک یا خارج از وقت معینه را فاقد اعتبار دانسته است که اینک هر یک را قرار ذیل بیان می‌داریم:

ماده هشتم لایحه شمارش آراء در انتخابات ریاست جمهوری 1398 چنین بیان می‌دارد: ” […] (4) کارکنان محل شمارش آراء، در مرحله اول، اوراق رای داخل صندوق رای دهی را در مطابقت به طرزالعمل مربوط ذیلاً دسته بندی می نمایند:

  1. ورق رای دهی دارای تصدیق ثبت بایومتریک (QR Code) : این اوراق مطابق طرزالعمل مربوط دسته بندی و شمارش می‌گردد.
  2. ورق رای دهی بدون تصدیق ثبت بایومتریک (QR Code) این اوراق فاقد اعتبار شناخته شده و در جمع اوراق باطل محاسبه می‌گردد […].”

هکذا فقرآت (3 و 4) ماده هفتم لایحه تفتیش، بازشماری و ابطال آرای انتخابات ریاست جمهوری چنین بیان می‌دارد: ” […] (3) ورق رای که فاقد تصدیق ثبت بایومتریک باشد. (4) ورق رای دارای تصدیق بایومتریک که تصدیق آن خارج از وقت رای دهی چاپ شده باشد.”

همچنان در بند 17 و 18 ماده دهم لایحه رسیده‌گی به امور قرنطین، شمارش مجدد و ابطال آراء چنین آمده است: […] (17) هرگاه اوراق رای حاوی تصدیق ثبت بایومتریک نباشد، فاقد اعتبار پنداشته می‌شود. (18) اوراق رای دهی که فاقد معلومات کود مرکز رأی دهی، تاریخ روز انتخابات و زمان رأی دهی به روی برچسب بایومتریک نباشد فاقد اعتبار است.”

در صفحه 44 فصل دهم طرزالعمل رأی دهی و شمارش آرا انتخابات ریاست جمهوی 1398 چنین آمده است: ” […] اوراق رای زمانی معتبر پنداشته می‌شود که دارای مهر تأییدی و تصدیق ثبت نام (QR Code) درعقب ورق رای باشد. عین موضوع را طرزالعمل تفتیش، بازشماری و ابطال آراء انتخابات ریاست جمهوری 1398 نیز بیان داشته است.

بادرنظرداشت احکام اسناد تقنینی چنین استنباط می‌گردد که کارکرد کمیسیون در خصوص نامعتبر پنداشتن آرای بدون تصدیق بایومتریک در زمان معین روز رای دهی مطابق قانون بوده که دلایل آن ذیلاً بیان می‌گردد:

  • اصل، عدم صلاحیت و مکلفیت کارکنان دولتی است، مگر این که در قانون برای آن‌ها مکلفیت یا صلاحیتی تفویض شده باشد. از آن‌جایی‌که ماده نزدهم کمیسیون را مکلف به کاربرد بایومتریک نموده است، در صورت ترک فعل، اجراآت آن غیرقانونی پنداشته می‌شود.
  • قانون‌گذار سایرموارد مرتبط به بایومتریک را به اسناد تقنینی همچون لوایح و طرزالعمل‌ها محول نموده است. بنابرین گنجانیده این حکم در لوایح و طرزالعمل‌ها که ورق رای دهی بدون تصدیق بایومتریک فاقد اعتبار می‌باشد منشاء از مکلف نمودن کمیسیون به استفاده از بایومتریک می‌گیرد و از مفهوم مخالف ماده فوق نیز استنباط می‌گردد.
  • از سوی دیگر میان آرای بی اعتبار و ابطال آراء باید فرق گذاشت. آرای بی اعتبار عبارت از آرای فاقد شرایط لازمه است که شامل شمارش نمی‌گردد. طبق لوایح و طرزالعمل‌ها یکی از شرایط لازمه اعتباری دهی ورق رای، تصدیق بایومتریک می‌باشد. بی اعتبار دانستن ورق رای دهی از صلاحیت کمیسیون انتخابات حین شمارش و همچنان از صلاحیت کمیسیون شکایت‌های انتخاباتی حین شمارش مجدد می‌باشد. طبق تعدیل ماده نودوچهارم قانون انتخابات، ابطال آرا عبارت است از باطل نمودی رای یک محل، مرکز یا حوزه انتخاباتی در صورت فقدان شرایط قانونی و طرزالعمل‌های مربوطه. ابطال آراء صرف از صلاحیت اختصاصی کمیسیون شکایت‌های انتخاباتی می‌باشد. به تعبیر دیگر در آرای بی اعتبار هر ورق رای با شرایط قانونی مطابقت داده می‌شود؛ امّا در ابطال آراء به طور جمعی یک محل یا مرکز یا حوزه باطل می‌شود.
اشتراک گذاری:

نظر بدهید