صلح و انتخابات را کی‌ها به گروگان گرفته اند؟!

نورالله ولی‌زاده

تاکید اخیر ارگ به آتش‌بس، مذاکرات بین‌الافغانی و پرداختن به پناه‌گاه‌های امن هراس افگنان در بیرون از کشور، می‌تواند به معنای وجود اختلاف ارگ با امریکایی‌ها باشد. ارگ دست‌کم در یکی دو ماه اخیر، روی این نکات کمتر تاکید می‌کرد که به معنای همسویی با امریکایی‌ها پنداشته شده می‌توانست. اما حالا طوری به نظر می‌رسد که ارگ به مواضع قبلی خود برگشته که نشان می‌دهد بازهم از مواضع امریکایی‌ها فاصله گرفته است. به احتمال زیاد، محمد اشرف غنی، با ناامید شدن از همسویی با روند صلح امریکایی‌ها، از اعلام نتایج انتخابات به نفع خودش به عنوان یک رویکرد چالش‌آفرین، همچون اهرم فشاری علیه امریکایی‌ها استفاده می‌کند. رویکردی که شاید خود آقای غنی بیشتر متوجه عدم کارآیی آن باشد.

*****************

روندهای صلح و انتخابات تا حدود زیادی در گروگان ارگ‌نشینان است. ادامه این وضع به نفع کشور نیست. سروردانش معاون دوم غنی دو روز پیش گفت که اگر بدون آتش بس صلح شود، کشور به سوی بحران می‌رود. ترساندن مردم از بحران در واقع اتهامی است که از سوی تیم دولت‌ساز به تیم ثبات وارد می‌شود، اما طوری که دیده می‌شود، تیم دولت‌ساز نیز مردم را از بحران می‌ترساند و هدف اصلی‌اش تامین منافع تیم ارگ در روند صلح است. تا جایی که به رهبران سیاسی افغانستان مرتبط است، بهترین راه حل این است که همه آماده قربانی برای صلح باشند.

*************

سه روز پیش زلمی خلیل‌زاد، نماینده ویژه امریکا برای صلح افغانستان، در پایان یک سفر دو روزه‌اش از افغانستان گفت که صلح به یک مرحله مهم رسیده است. آقای خلیل‌زاد توضیح نداد که منظورش از مرحله مهم چیست، اما چند روز پیش طالبان اعلام کرد که بحث‌های این گروه با امریکایی‌ها در خصوص مسایل مورد مذاکره نهایی شده و فقط در مورد چگونگی امضای توافق‌نامه بحث جریان دارد.

دو روز پیش، وزیر دفاع امریکا گفت که این کشور به حضورش در افغانستان ادامه خواهد داد. این اظهارات وزیر دفاع امریکا می‌تواند به نحوی متوجه طالبان باشد. این گروه در پاسخ به خواست برقراری آتش‌بس گفته که پیش از امضای توافق صلح با امریکایی‌ها آتش نخواهد شد و در نشست بین‌الافغانی نیز اشتراک نخواهد کرد.

حکومت افغانستان نیز بر آتش‌بس و آغاز مذاکرات بین‌الافغانی منحیث پیش‌شرط‌های توافق صلح بین طالبان و امریکایی‌ها تاکید کرده است. به نظر می‌رسد که منظور خلیل‌زاد از فرارسیدن«مرحله مهم» در روند صلح همین موضوع است. بین امریکایی‌ها و طالبان توافق‌ها نهایی شده است. طالبان تاکید دارد که آتش‌بس بعد از امضای توافق صلح با طالبان امضا خواهد شد اما حکومت افغانستان می‌گوید که پیش از آن آتش‌بس اعلام شود و طالبان به آغاز مذاکرات بین‌الافغانی توافق کند. بنابراین، صلح در مرحله‌ای رسیده که اعلام آتش‌بس پیش یا پس از توافق صلح با امریکایی‌ها، یگانه موضوع مورد بحث است.

به احتمال زیاد، امریکایی‌ها بی‌میل نیستند به این‌که آتش‌بس بعد از توافق صلح برقرار شود. یا می‌توان گفت که برای امریکایی‌ها این موضوع از اهمیت خاصی برخوردار نیست. اما برای حکومت افغانستان این موضوع حایز اهمیت است. محمد اشرف غنی، رییس حکومت وحدت ملی، این را می‌داند که با توجه به موقف ضعیف‌اش در انتخابات، پیش‌رفت مذاکرات صلح طالبان وامریکا، می‌تواند دوام حضور او را در ارگ دشوار می‌سازد. اگر طالبان و امریکایی‌ها به توافق برسند، این توافق می‌تواند به معنای تنها گذشتن اشرف غنی در مقابله با طالبان باشد که با توجه به کشمکش‌های سیاسی داخلی، امکان موفقیت وی در این مقابله بسیار بعید است.

اما آیا می‌توان اظهارات اخیر وزیر دفاع امریکا مبنی بر دوام حضور کشورش در افغانستان را به معنای اعلام بی‌نتیجه بودن مذاکرات اخیر خلیل‌زاد باطالبان دانست؟ وقتی طالبان بر پایان حضور نظامی امریکا در افغانستان در توافق صلح تاکید دارد، معنای دوام حضور امریکایی‌ها چیست؟

اگر معنای«رسیدنِ صلح به مرحله مهم» این باشد که تنها پایان و دوام حضور امریکایی‌ها موضوع متنازع‌فیه است، در این صورت، می‌توان گفت که اظهارات وزیر دفاع امریکا به صلح ارتباط دارد و پایان یک دور دیگر مذاکرات صلح بین خلیل‌زاد و طالبان است. اما بعید است که چنین باشد. چون قبلن هم طالبان و هم امریکایی‌ها گفته‌اند که بحث‌ها تمام شده است. در حالی‌که بحث خروج امریکایی‌ها از افغانستان یکی از مباحث اصلی مورد نظر طالبان در مذاکرات بوده، بعید است که در این زمینه توافقی صورت نگرفته باشد.

بعضی از منابع می‌گویند که طالبان در دور دوم مذاکرات(مذاکراتی که بعد از یک وقفه سه ماهه آغاز شد) بر موضوع خروج امریکایی‌ها تاکید زیادی ندارند و در این رابطه انعطاف‌پذیر به نظر می‌رسند. شاید بین حضور امریکایی‌ها و حضور نظامی این کشور در افغانستان تفاوتی هست که تا کنون طرفین بالای آن توافق نکرده‌اند. واقعیت این است که خواست خروج کامل نظامیان امریکایی‌ها از طالبان تنها خواست طالبان نیست و حتا می‌توان گفت که خواست اصلی این گروه نیست. این خواست بیشتر از سوی حامیان منطقه‌ای طالبان مطرح می‌شود و از زبان طالبان بیان. روسیه، ایران، چین و پاکستان خواستار خروج نظامیان امریکایی از افغانستان هستند. طالبان این خواست‌ها را نادیده گرفته نمی‌تواند.

شک و تردید کشورهای روسیه، ایران و چین در مورد مذاکرات صلح امریکایی‌ها در افغانستان نیز به همین موضوع مربوط است. به نظر این کشورها، اگر پایان روند صلح افغانستان به معنای پایان حضورامریکایی‌ها در افغانستان نباشد، این گونه صلح معنای چندانی ندارد و می‌تواند بستر و زمینه جنگ و خشونت را در افغانستان هموار نگهدارد. اما امریکایی‌ها دنبال توافق صلحی هستند که هم‌زمان با کاهش قابل ملاحظه مسوولیت‌های امریکا درافغانستان، به نحوی حضور درازمدت این کشور درافغانستان را نیز تضمین کند. امضای چنین توافق صلحی برای طالبان که تحت حمایت شدید کشورهای منطقه است، بسیار دشوار است. باید یک گروه با فیصدی بلندی از خود استقلالیت و خود ارادیت برخوردار باشد تا بتواند توافق صلحی را امضا کند که هم به نفع امریکا باشد و هم به نفع این گروه. طالبان چنین ظرفیت و استقلالیتی را ندارد.

در این میان کمیسیون انتخابات افغانستان اعلام کرده که روز یک‌شنبه(امروز) نتایج انتخابات را اعلام خواهد کرد. این موضوع نیز به روند صلح مرتبط است. انتخابات از یک سال به این طرف به روند صلح مرتبط شده است. با کم‌ظرفیتی کمیسیون انتخابات افغانستان در حفظ استقلایت این نهاد و ضعف این کمیسیون در اعلام نتایج، موضوع انتخابات بیشتر به روند سیاسی گره خورد که در این روند صلح محوریت دارد. امریکایی‌ها تصمیم‌گیری در مورد انتخابات را به نتایج مذاکرات صلح موکول کرده‌اند. هر دو تیم پیش‌تاز انتخابات در افغانستان مدعی‌اند که حمایت امریکایی‌ها را با خود دارند و از امریکایی‌ها انتظار دارند که از آنان حمایت کند. امریکایی‌ها تا کنون به صراحت واضح نساخته‌اند که در جنجال انتخاباتی از چه کسی حمایت می‌کنند.

احتمال قوی وجود دارد که اعلام نتیجه از سوی کمیسیون به نفع غنی، موجب بروز تنش‌های شدید سیاسی شود. تیم ثبات و هم‌گرایی گفته که نتایجی را مشمول آرای تقلبی باشد، نمی‌پذیرد. این تیم می‌گوید که بازشماری در 27 ولایتی که درغیاب ناظرین این تیم صورت گرفته، با تقلب به نفع تیم رقیب همراه بوده و این تیم آن را نمی‌‎پذیرد. کمیسیون انتخابات اما تاکید دارد که نتیجه را بدون فیصله خاصی در مورد 300 هزار رای تقلبی اعلام خواهد کرد و هر تیمی که از نتیجه راضی نباشد، می‌تواند به کمیسیون شکایت‌ها شکایت کند. این خواست تیم دولت‌ساز است که با توجه به مخالفت تیم ثبات، دورنمای یک بحران سیاسی پیچیده از آن متصور است.

معلوم نیست که امریکایی‌ها چه خواهند کرد. اگر روند صلح از مرحله مهم مورد نظر خلیل‌زاد عقب‌گرد کند، به احتمال زیاد تصمیم امریکایی‌ها در مورد انتخابات متفاوت از آن‌چیزی خواهد بود که در صورت عبور از این مرحله مهم به سوی پیش‌رفت، آنان تصمیم خواهند گرفت.

تاکید اخیر ارگ به آتش‌بس، مذاکرات بین‌الافغانی و پرداختن به پناه‌گاه‌های امن هراس افگنان در بیرون از کشور، می‌تواند به معنای وجود اختلاف ارگ با امریکایی‌ها باشد. ارگ دست‌کم در یکی دو ماه اخیر، روی این نکات کمتر تاکید می‌کرد که به معنای همسویی با امریکایی‌ها پنداشته شده می‌توانست. اما حالا طوری به نظر می‌رسد که ارگ به مواضع قبلی خود برگشته که نشان می‌دهد بازهم از مواضع امریکایی‌ها فاصله گرفته است. به احتمال زیاد، محمد اشرف غنی، با ناامید شدن از همسویی با روند صلح امریکایی‌ها، از اعلام نتایج انتخابات به نفع خودش به عنوان یک رویکرد چالش‌آفرین، همچون اهرم فشاری علیه امریکایی‌ها استفاده می‌کند. رویکردی که شاید خود آقای غنی بیشتر متوجه عدم کارآیی آن باشد.

اما آنچه برای دموکراسی و برای آینده با ثبات افغانستان مهم است این است که نتایج آرای پاک انتخابات اعلام شود و روند صلح نیز از انحصار یک گروه مخالف و یک گروه ارگ نشین بیرون شود و امریکایی‌ها در یک فرآیند باز، طبق اصول و معیارهای پذیرفته شده در دفاع از دموکراسی و ارزش‌های نوینی که توافق نظر همگانی در مورد شان وجود دارد، عمل کنند و وضعیت سیاسی افغانستان را از حالت ابهام‌آمیز بیرون کنند.

با این حال‌، روندهای صلح و انتخابات تا حدود زیادی در گروگان ارگ‌نشینان است. ادامه این وضع به نفع کشور نیست. سروردانش معاون دوم غنی دو روز پیش گفت که اگر بدون آتش بس صلح شود، کشور به سوی بحران می‌رود. ترساندن مردم از بحران در واقع اتهامی است که از سوی تیم دولت‌ساز به تیم ثبات وارد می‌شود، اما طوری که دیده می‌شود، تیم دولت‌ساز نیز مردم را از بحران می‌ترساند و هدف اصلی‌اش تامین منافع تیم ارگ در روند صلح است. تا جایی که به رهبران سیاسی افغانستان مرتبط است، بهترین راه حل این است که همه آماده قربانی برای صلح باشند. آقای غنی اگر بر ماندن خویش در قدرت بیش از حد پافشاری نکند، روند صلح و انتخابات در یک مسیر جدید قرار می‌گیرد.

اشتراک گذاری:

نظر بدهید