آیا آماده‌گی طالبان به آتش‌بس برای حکومت تعجب‌انگیز بوده؟!

نورالله ولی‌زاده

اعلام آتش‌بس از سوی طالبان، یکی از شروط حکومت افغانستان در روند صلح عنوان می‌شد. حکومت افغانستان در پاسخ به خواست امریکایی‌ها مبنی بر تشکیل یک هیأت جامع مذاکره کننده، از آتش‌بس منحیث یک پیش‌شرط یاد می‌کرد. اما در مورد این‌که آتش‌بس برای چه مدتی باشد، چیزی گفته نشده بود. گویا تصور رهبری حکومت این بود که طالبان آتش‌بس نمی‌کند و نیازی نیست که در این زمینه زیاد با جزییات صحبت شود. اما حالا بعضی از منابع آگاه از روند صلح می‌گویند که رهبری طالبان به اعلام یک آتش‌بس ده روزه آمادگی دارد. هرچند سهیل شاهین سخنگوی طالبان دیروز، گزارش‌ها در مورد توافق رهبری این گروه برای آتش‌بس را رد کرد اما منابع زیادی از وجود چنین توافقی سخن گفته‌اند. به احتمال زیاد هنوز چانه‌زنی‌های طالبان تمام نشده و سخنگوی این گروه به همین دلیل تا به نتیجه رسیدن گفت‌وگوهای درون گروهی، خبر توافق را رد کرده و گفته که اگر موضوعی باشد، خود این گروه آن را با مردم و رسانه‌ها شریک می‌سازد.

احتمال لغو توافق آتش‌بس نیز وجود دارد. به نظر می‌رسد که میان امریکایی‌ها و طالبان یا میان رهبران طالبان در مورد مدت زمان آتش‌بس توافقی حاصل نشده است. در واکنش به نشر خبرهایی در مورد آمادگی طالبان برای اعلام آتش‌بس، بعضی از ناظران و کارشناسان ابراز عقیده‌اند که آتش‌بس ده روزه اهمیت چندانی در روند صلح ندارد و باید آتش‌بس دایمی اعلام شود و گفت‌وگوهای «بین‌الافغانی» نیز بلافاصله آغاز شود. این، اما خواست مردم و احتمالن حکومت افغانستان بوده می‌تواند اما بعید است که امریکایی‌ها نیز روی آتش‌بس دایمی تاکید کنند. برای امریکایی‌ها امضای توافق‌نامه صلح با طالبان اهمیت دارد. آتش‌بس شرط حکومت افغانستان بود که شاید امریکایی‌ها آن را بالای طالبان قبولانده باشند و طالبان نیز با قید کوتاه مدت بودن آن را پذیرفته باشند.

چنان‌که گفته شد، حکومت افغانستان انتظار آن را نداشت که طالبان آتش‌بس کند. بر همین اساس، می‌توان گفت که حکومت افغانستان در رابطه به صلح تا حدودی زیادی غافل‌گیر شده است. حکومت تا کنون اعضای هیأت مذاکره کننده را مشخص نکرده است. سخنگویان حکومت مدعی‌اند که این هیأت تشکیل شده و بخاطر بعضی از مصلحت‌ها اسامی اعضای آن افشا نمی‌شود. اما احتمال این‌که حکومت هنوز قادر به تشکیل هیأت نشده است، نیز بعید نیست. به نظر می‌رسد که تصور حکومت در مورد انعطاف‌ناپذیری طالبان باعث شده که حکومت در قسمت تشکیل هیأت غفلت کند. اگر چنین نباشد، تشکیل نشدن هیأت یا تشکیل ندادن هیأت مذاکره کننده از سوی حکومت می‌تواند یک نوعی کار شکنی در روند صلح پنداشته شود.

محمد اشرف غنی به این فکر است که برای یک دور دیگر در قدرت می‌ماند و برای تشکیل هیأت مذاکره کننده وقت زیادی در اختیار دارد و نیازی به عجله نیست. اگر هیأت مذاکره کننده بر مبنای چنین تصوری تشکیل نشده باشد، می‌توان با قاطعیت گفت که روند جاری صلح رهبری حکومت افغانستان را متعجب و متحیر ساخته است. اگر چنین باشد، می‌توان انتظار داشت که حکومت افغانستان با سرعت بیشتری از تحولات سیاسی در حال وقوع، کنار کشیده شود و مسیر سیاسی از ورای صلح خلاف خواست و میل حکومت سمت و سو پیدا کند.

اما یک احتمال دیگر نیز می‌تواند مورد بررسی قرار گیرد و آن این‌که تیم غنی در یک تبانی پنهانی با امریکایی‌ها، به شکل سازماندهی شده و برنامه‌ریزی شده در قسمت تشکیل هیأت و پیش‌برد روند صلح از تعلل کار می‌گیرد. این سناریو می‌تواند این هدف را دنبال کند که امریکایی‌ها و حکومت افغانستان برای گرم‌نمایی بحث‌های صلح در برابر چشم کشورهای منطقه، طوری رفتار می‌کنند که بین شان  اختلاف نظر وجود دارد و یا موانع عینی داخلی وجود دارد که مانع رسیدن به توافق صلح می‌شود. اصل این سناریو می‌تواند دوام وضعیت جنگی موجود باشد با یک پوشش ظاهرن صلح خواهانه.

اما هرگاه فرضیه اخیر درست نباشد، می‌توان گفت که براستی بین حکومت افغانستان و امریکایی‌ها هنوز اختلاف‌ها در مورد صلح به صورت جدی وجود دارد. امریکایی‌ها تا مرز امضای توافق‌نامه واعلام آتش‌بس با طالبان پیش‌رفته‌اند اما حکومت افغانستان هنوز در جایی توقف کرده که یک‌سال پیش قرار داشت و پیش‌رفتی نداشته است. اگر این توقف برنامه‌ریزی شده و در تبانی با امریکایی‌ها نباشد، می‌توان گفت که حکومت افغانستان عملن از روند صلح کنار گذاشته شده و منتظر است تا مذاکرات صلح بین طالبان و امریکایی‌ها تمامی مراحل خود را طی کند و حکومت افغانستان فقط ناظرِ تایید کننده آن باشد و بس.

نکته قابل تأمل دیگر، سکوت حکومت افغانستان در برابر خبرهایی است که در مورد آمادگی طالبان برای آتش‌بس نشر شده است. حکومت در این زمینه کدام موضع‌گیری صریح و جدی نداشته است. گویا حکومت این موضوع را با سکوت و بی‌باوری دنبال می‌کند و حرفی به گفتن در مورد آن ندارد. این سکوت می‌تواند به این معنا باشد که حکومت خود را در روند صلح دخیل نمی‌داند و به این باور است که آتش‌بس بخشی از توافقات بین طالبان و امریکایی‌ها است که به حکومت افغانستان ربطی ندارد.

اما جدا از ربط حکومت افغانستان با آتش‌بس و صلح، نفس اعلام آتش‌بس حایز اهمیت است. آتش‌بس چه یک روزه باشد و چه ده روزه، در نفس خود یک قدم مثبت در روند صلح است. حکومت افغانستان بعد از یک سال از آتش‌بس سه روزه‌ای که در عید رمضان پارسال برقرار شد، از آن به عنوان یک دست‌آورد عمده یاد می‌کند. بدون شک که آتش‌بس ده روزه(درصورتی که برقرار شود) یک گام مثبت است اما روشن نیست که در جریان آتش‌بس و پس از آن چه خواهد شد.

گفته شده که بعد از اعلام آتش‌بس گفت‌وگوهای «بین‌الافغانی» نیز آغاز خواهد شد. اما هنوز حکومت در این زمینه فاقد آمادگی به نظر می‌رسد. ترکیب هیأت، اجندای نشست و نتایج متوقعه از این نشست هنوز مشخص نیست. به نظر می‌رسد که طالبان برای این‌که بتوانند توافق صلح با امریکایی‌ها امضا کند، به آتش‌بس کوتاه مدت تن داده و بعد آن اقدام قابل ملاحظه‌ای در روند صلح نخواهد کرد. با توجه به ناهمآهنگی‌ها و مشکلات درونی حکومت در امر پیش‌برد گفت‌وگوهای«بین‌الافغانی» این احتمال وجود دارد که چنین نشست‌های برگزار نشود. طالبان عدم آماده‌گی حکومت را بهانه قرار داده و از اشتراک در این گونه نشست‌ها خود داری کند. اگر نشستی هم برگزار شود، مثل نشست‌های مسکو، نتیجه‌ای در قبال نداشته باشد. اگر چنین شود، می‌توان تصور کرد که هدف اصلی آتش‌بس، زمینه‌سازی برای امضای توافق بین طالبان و امریکایی‌ها است و در نتیجه طالبان پس از آتش‌بس و امضای توافق‌نامه این احتمال وجود دارد که گروه طالبان دوباره به جنگ علیه نیروهای امنیتی و دفاعی افغانستان ادامه دهند.

اشتراک گذاری:

نظر بدهید