توافق بین طالبان و امریکایی‌ها: امریکا«شکل حضور» و طالبان شکل خشونت را تغییر می‌دهند!!

جان بس سفیر ایالات متحده امریکا در کابل، در واپسین روزهای ماموریت‌اش در افغانستان گفت‌وگویی با طلوع نیوز(چهارشنبه شب) داشت که این گفت‌وگو از سه جهت حایز اهمیت است: از جهت مذاکرات صلح، از جهت جنجال‌های انتخاباتی  و از جهت شناخت یک سفیر قدرتمند از افغانستان. در اینجا به صورت فشرده دیدگاه‌های جان بس در مورد صلح مورد بررسی قرار می‌گیرد تا موضع امریکایی‌ها در روند صلح در پرتو آن به بحث گذاشته شود.

جان بس را برخی از ناظرین روابط بین‌الملل یکی از سفیران قدرتمند امریکا در افغانستان در 18 سال اخیر می‌دانند. آقای بس با صراحت در مورد مشکلات داخلی موجود در حکومت افغانستان موضع‌گیری داشته و بر فساد و اختلاف‌های درونی حکومت منحیث عوامل تضعیف حکومت به روشنی انگشت گذاشته و به اصطلاح از حد و حدود سفیری گذشته و منحیث یک ناظر با صلاحیت و مقتدر ازعملکرد حکومت افغانستان انتقاد کرده است.

بخش اعظم(20دقیقه از30دقیقه) گفت‌وگوی جان بس با طلوع نیوز به موضوع صلح اختصاص یافته بود. این نشان می‌دهد که صلح برای امریکایی‌ها مهم است و از اولویت برخوردار است. از فحوای سخنان آقای بس در مورد صلح چنین استنباط می‌شد که او حرف‌های زیاد در این مورد به گفتن داشت که اکثرا از بیان آن خودداری می‌کرد.

دیدگاه سفیر در مورد صلح

مذاکرات صلح به تصمیم طالبان در مورد آتش‌بس یا کاهش خشونت‌ها بستگی پیدا کرده است.طالبان فرصت اندکی در اختیار دارد که در مورد کاهش خشونت‌ها تصمیم بگیرد اما معلوم نیست که آیا این گروه متوجه ضیقی وقت و اندک بودن فرصت است یا خیر. ما نگران از دست رفتن فرصت‌ها هستیم و فکر می‌کنیم که طالبان اهمیت فرصت و استعجالیت موضوع را درک نکرده‌اند و بعید است که درک کنند. اگر طالبان فکر کنند که فرصت زیادی برای فکر کردن در مورد تصمیم شان دارند، این امر نگران کننده است. احتمال اختلاف نظر بین سطوح رهبری و عملیاتی طالبان در مورد توافق صلح و کاهش خشونت‌ها وجود دارد. طالبان با انتخاب‌های دشواری روبرو هستند که باید با آن کنار بیایند. طالبان روی آتش‌بس زیاد تاکید ندارد. طالبان باید به مردم افغانستان چراغ سبز نشان دهد. کاهش خشونت‌ها باید در یک ظرف زمانی طولانی صورت گیرد که قابل لمس و اندازه‌گیری باشد. لازم است که طرف‌های گفت‌وگو در مورد میعاد زمانی کاهش خشونت‌ها بحث کنند. پاکستان را تشویق کرده‌ایم که نقش سازنده بیشتر در صلح افغانستان داشته باشد و ما تا اندازه‌ای شاهد همکاری پاکستانی‌ها در این روند بوده‌ایم. مسأله پناه‌گاه‌های امن طالبان در پاکستان جدی است. همکاری کشورهای همسایه افغانستان در صلح مهم است. ما نمی‌خواهیم که در آینده افغانستانی را ببینیم که به لانه تروریستان و تهدیدی به امریکا مبدل شود. در مذاکرات صلح با طالبان، ما دنبال مجموعه‌ای از توافق‌ها هستیم که بتوانیم شکل حضور نظامی خود در افغانستان را تغییر دهیم. طالبان ضمن تعهد به مبارزه با گروه‌های تروریستی، تعهد به مذاکره با طرف‌های داخلی داشته باشد و ما باید به درجه‌ای از اطمینان برسیم که از افغانستان با تهدید هراس افگنی روبرو نیستیم. اگر مذاکرات به نتیجه نرسد، ما می‌خواهیم که با تهدیدها مقابله کنیم. گزینه صفر سازی حضور نظامی ما در افغانستان بدون توافق صلح با طالبان، مربوط رهبری دولت امریکا می‌شود.

طرف‌های داخلی(حکومت و جریان‌های سیاسی) باید یک هیأت مذاکره جامع ایجاد کنند که در این کار تا کنون توفیقی نداشته‌اند. آنان در این زمینه رفتار دوگونه دارند. یک چیز می‌گویند و چیز دیگر عمل می‌کنند. هیأت باید به منافع افغانستان فکر کند. فعلا حکومت و طرف‌های سیاسی بیشتر به کیستی اعضای هیأت اهمیت می‌دهند در حالی که مهم است که به چیستی مذاکرات اهمیت داده شود. نوع نظام سیاسی افغانستان می‌توان موضوع بحث نشست طرف‌های داخلی باشد.

جملاتی که به نقل از جان بس در بالا آمد، نقل به مضمون است که بیشتر استنباط‌های نگارنده نیز در صورت‌بندی جملات دخیل است اما نهایت تلاش صورت گرفته تا امانت‌داری در انتقال مضامین و مفاهیم رعایت شود.

تحلیل و استنباط

در مورد راهبرد امریکایی‌ها در افغانستان، این تحلیلِ عمومیت‌یافته وجود دارد که آنان افغانستان را ترک کردنی نیستند و برنامه دارند که برای مدت طولانی در افغانستان بمانند. در همین راستا، آنان با طالبان مذاکره دارند تا امضای طالبان را پای توافقی بگیرند که حضور درازمدت امریکا را در افغانستان تضمین کند. از گفت‌وگوی ویژه جان بس با طلوع نیوز می‌توان در تأیید این تحلیل دلایل محکمی بدست آورد.

از سخنان جان بس در مورد صلح این استنباط به میان می‌آید که امریکایی‌ها در مذاکرات صلح با طالبان به کاهش خشونت‌ها(بجای آتش‌بس سراسری) تن داده و آن را مرحله مقدماتی دست‌یابی به آتش‌بس می‌دانند. این امر نشان می‌دهد که امریکایی‌ها در حال حاضر در صدد توجیه‌ توافقاتی هستند که با طالبان انجام داده‌اند. «تفسیرپذیرسازی» مقولات و مفاهیم مرتبط به صلح یکی از روش‌های توجیه پذیرسازی توافقات امریکایی‌ها با طالبان(که کسی چیزی در مورد آن نمی‌داند) دانسته شده می‌تواند. یکی از این مقولات، «کاهش خشونت‌ها» است. امریکایی‌ها می‌خواهند که این مقوله را به عنوان «برابرنهاد» آتش‌بس مورد استفاده قرار دهند. بسیار واضح است که کاهش خشونت‌ها معادل آتش‌بس شده نمی‌تواند اما به نظر می‌رسد که امریکایی‌ها آن را با ماهیت تفسیرپذیرانه‌اش، نقطه وصل طرف‌های صلح یا به تعبیر دیگر راه حل بن‌بست موجود در روند صلح می‌دانند که نشان دهنده انعطاف‌پذیری امریکایی‌ها در برابر طالبان است. با این کار، امریکایی‌ها سند مورد نیاز خود را از طالبان می‌گیرند و این گروه به خشونت‌ورزی تا رسیدن به هدف ادامه خواهد داد.

جان بس در بخشی از سخنانش گفت که هدف مذاکره با طالبان این است که حضور نظامی امریکا در افغانستان تغییر شکل یابد. به احتمال زیاد مرتبط به همین موضوع، تغییر شکل خشونت‌های طالبان نیز بخشی از اهداف مذاکرات صلح است. امریکایی‌ها حضور نظامی شان را تغییر شکل می‌دهند و طالبان خشونت‌های خود راتغییر شکل می‌دهد. این است، اصل توافق دوجانبه!

شاید امریکایی‌ها به این باوراند که مسأله آتش‌بس، موضوعی است که در نشست‌های طالبان با طرف‌های داخلی مورد بحث قرار گیرد و به امریکا ربط چندانی ندارد. آقای بس در جواب این سوال که آیا کاهش خشونت تنها بین امریکایی‌ها و طالبان است یا عمومی، گفت که نخیر آن‌ها می‌خواهند که کاهش خشونت عمومی باشد و شامل حال همه طرف‌ها شود اما چنان‌که گفته شد، عمومی بودن و خصوصی بودن کاهش خشونت‌ها خود بخشی از فرآیند تفسیرپذیری مقوله کاهش خشونت‌ها است.

این در حالی است که حکومت افغانستان به آتش‌بس تاکید دارد و اخیرن مسوولان وزارت دفاع به رسانه‌ها گفته‌اند که تا زمانی که طالبان آتش‌بس نکنند حملات ارتش بالای مواضع این گروه افزایش یافته و ادامه خواهد یافت. از این‌جا می‌توان نتیجه گرفت که بین امریکایی‌ها و حکومت افغانستان اختلاف‌ها پابرجاست و دو طرف دو خواست متفاوت از طالبان دارد.

به احتمال زیاد امریکایی‌ها می‌خواهند راهی پیدا کنند که هم حکومت افغانستان قناعت کند و هم طالبان. کاهش خشونت‌ها یک مقوله تفسیرپذیر است که برای همه طرف‌ها گریزگاه ایجاد می‌کند. بعد از اعلام موعد زمانی کاهش خشونت‌ها اگر خشونتی رخ دهد، تمامی طرف‌ها استدلال خواهند کرد که خشونت از نظر کمیت و کیفیت و زمان وقوع و اندازه متفاوت از آن چیزی است که قبلا توافق شده است. به تعبیر دیگر، طالبان می‌تواند با اعلام این‌که خشونت‌ها را کاهش خواهد داد، دست به خشونت بزند اما طوری که براساس توافق قبلی نتوان این گروه را مواخذه کرد. حکومت نیز می‌تواند به عنوان یک دست‌آویز جهت انعطاف‌پذیری در برابر امریکایی‌ها از اهمیت کاهش خشونت‌ها صحبت کند. امریکایی‌ها نیز به هرحال سندی در دست خواهند داشت که نشان می‌دهد آنان از طالبان برای کاهش خشونت‌ها تعهد گرفته‌اند و این همان کاری بوده که در همان زمان می‌توانست انجام شود!

به نظر می‌رسد که حکومت افغانستان تا کنون در این زمینه موافقت نشان نداده اما بعید نیست که حکومت در این زمینه انعطاف نشان دهد. در گذشته نیز رهبری حکومت از خطوط سرخ در روند صلح سخن گفته اما دراثر فشارامریکایی‌ها از خطوط سرخ عبور کرده است. به احتمال زیاد، اشرف غنی و تیمش، در صورت گرفتن برخی از امتیازها از امریکایی‌ها، به کاهش‌ خشونت‌ها از سوی طالبان بسنده کند و به این ترتیب جنگ و خشونت به شکل دیگری در افغانستان بعد از امضای توافق صلح بین امریکا و طالبان ادامه یابد.

اشتراک گذاری:

نظر بدهید