تربيت اصيل اسلامي نزد کدام خانواده ها است؟

 

نذير رادمنش

کودکان، موجودات زيبايي اند که زنده‌گي انسان ها را تداوم بخشيده و محيط خانواده هاي تاريک را روشن مي سازد. با نغمه ها و زمزمه هاي گرم کودکي، ساختمان سکوت را از هم مي شکند. و سببي بر ايجاد روابط صميمانه و محبت آلود در بين اعضاي خانواده مي باشد. گريه آنان نويدبخش و فرحت افزاي کلبه هاي احزان است. روي اين لحاظ او را از اعجوبه هاي آفرينش خداوندي خوانده اند. نيز، او را از موجوديت مادي و معنوي برخوردار مي دانند که اگر به سوي نيکي ميل کند مقام شان از فرشته گان هم بر تر مي شود. در همين پيوند، شايان مي بينم تا سخني ارزشمند از امام محمد غزالي رح را نقل بدارم؛ چنانچه ايشان مي فرمانيد: قلب پاک کودکان، گوهرهاي گران بها و بي غل و غشي است که از هر گونه نقش و تصوير خالي اند و پذيرايي هرگونه نقشي مي باشند؛ و به هر سويي که خواسته شود، متمايل مي  شوند. و چنانچه به کار و گفتار خير و آموزنده عادت شان دهند، بر اساس آن ها بزرگ مي شوند و سعادت دنيا و آخرت را کسب مي کنند؛ و پدر و مادر و معلم و مربي نيز با آنان سهيم خواهند بود. اما اگر به شرارت و بدکاري خو کنند و هم چون چهارپايان مورد بي مهري و بي توجهي قرار گيرند، بدبخت و بدسرانجام شده و نابود مي گردند. و والدين و معلم و مربي که در مورد تعليم و تربيت شان کوتاهي کرده باشند، در مجازات گناه و خلاف کاري آن ها شريک خواهند بود. بر اساس اين فرموده و نظر به آيات صريح قرآن کريم و سنت نبوي، ما بايستي بر تعليم و تربيت که محور اساسي خانواده سالم و تقديم گل دسته هاي محمدي به جامعه اسلامي مي باشد، اهتمام ورزيم؛ و با اين عمل صالح خود و فرزندان مان را از عذاب آتش در امان سازيم.

از آنجاي که تربيت فرزندان يکي از محور هاي اساسي بناي کاشانه سالم و پاسداري از هويت و ويژه‌گي آن است، تمامي والدين و مربيان و سرپرست هاي خانواده هاي اسلامي مکلف اند تا در اين راستا دستگير و اعصاي فرزندان خود باشند و تربيتي که اسلام از آن سخن گفته است را در عمل پيدا نمايند. به اين صورت که به جاي ترغيب دادن فرزندان خود به سمت دنبال کردن سريال هاي ترکي و هندي و فلم هاي امريکايي و به جاي تشويق نمودن آنان به آوازخواني و گوش سپردن به موسيقي هاي ضد اسلامي و به جاي ايستاده‌گي و عدم احترام به بزرگان و فحش و ناسزا گويي، آنان را به مطالعه کتاب هاي تاريخي، اقتصادي، حقوقي، سياسي، فلسفي و علوم ديگر و تلاوت قرآن کريم و گوش دهي به موسيقي هاي سالم و ارج گزاري به بزرگان و فروتني ترغيب و تشويق نمايند. با نظر داشت مباحث فوق مي توان گفت که تربيت اسلامي اصيل، نزد آن خانواده هايست که اساس تربيت فرزندان شان را طبق فرموده شريعت اسلام بنا مي نهند.

در اين مقاله کوتاه قصد دارم تا اصول تربيت اسلامي که دانايي در باره آن ها نياز اساسي براي خانواده هاي مسلمان است را برجسته سازم. اما پيش از آن نکاتي چند درباره دو واژه ي تربيت و تعليم ارائه مي دارم.

تربيت، به معناي بارآوردن و رشد بخشيدن به فرزند تا رسيدن گام به گام به مرحله کمال است و همه جوانب تربيت مادي و جسمي، نفسي، روحي، عقلي، فکري و رفتاري و اجتماعي را شامل مي شود.

اما تعليم، جزء از تربيت به شمار مي آيد و متضمن در اختيار گذاشتن معلومات مورد نياز کودکان براي اصلاح امور زنده‌گي است که تنها به جنبه عقلي و انديشه و ارتباط پيدا مي نمايد. اما تربيت همه جوانب جسمي، عقلي، شخصيتي، معنوي و ديگر جوانب وجودي را شامل مي شود.

هکذا، براي رشد و بالنده‌گي فرزندان هم تعليم لازم است و هم تربيت. زيرا آنان امانت هايي هستند که پدر و مادرشان سپرده شده اند.

اصول تربيت اسلامي:

1- اصل تربيت ايماني

سلامت عقيده و ايمان انسان ها روح و رسالت اسلام است که به وسيله کاشتن نهال ارکان ايمان به خداوند و ملائک و کتاب هاي آسماني و پيامبران و جهان آخرت و قضا و قدر در قلب و روح آنان تحقق پيدا مي نمايد.

معلم و مربي پيش از هرچيز لازم است با زبان ساده و دلائل قابل درک بر روي اثبات وجود خداوند و توحيد و يکتاپرستي تلاش کنند و سعي نمايند که نهال محبت خداوند و شکر نعمت ها و بخشش هاي او را در دل کودک بنشانند و او را متوجه حقايق بنمايند. پس از آن او را با عظمت قرآن آشنا نمايند و به او بگويند که قرآن به خاطر آن که کلام و هدايت خداوند است با ديگر کتاب ها که از آنِ انسان هاست، بسيار فرق دارد. پس از آن مربي براي ايجاد و تقويت محبت رسول خدا ص در دل کودکان تلاش نمايند و به او بفهمانند که حضرت محمد ص آخرين و گرامي ترين پيامبران است. و بعد از آن نهال محبت نيک مردان و پيشگامان ايمان و عمل صالح به ويژه فضيلت و کرامت اصحاب رسول خدا ص را در زمين دل او بنشانند.

هم چنان مربي لازم است که عشق به ايمان و جهاد در راه خداوند و رويارويي با دشمنان اسلام و مسلمانان را در دل شان تقويت نمايد.

2- اصل تربيت بدني

سلامت شخصيت انسان و توانايي جسماني دو پايه اساسي پرورش درست فرزندان است. زيرا عقل سالم در بدن سالم است و لازمه عمل به مسووليت هاي زنده‌گي برخورداري از توانايي جسمي مي باشد و ضعف و سستي جسمي مانع از قيام به بسياري از مسووليت ها مي شود.

3- اصل تربيت عبادي

عبادت در اسلام ثمره و بازتاب طبيعي ايمان و عقيده و دليل وجود و درستي آن است. کودکان پيش از بلوغ تکليفي متوجه آنان نمي شود، زيرا رسول خدا ص فرموده اند: سه نفر داراي مسووليت نيستند؛ ديوانه تا زماني بهبود مي يابد؛ خوابيده تا زماني که از خواب بر مي خيزد؛ و کودک تا وقتي به سن بلوغ مي رسد.

اما آماده سازي کودک براي گام نهادن به مرحله بلوغ و پس از آن از نظر ديني و شرعي و پرورش عبادتي او نيازمند است تا عبادت به عنوان بخشي حياتي و ريشه دار در زنده‌گي و رفتار او مبدل گردد. لهذا، عادت دادن کودکان به عبادت از سن هفت سالگي آغاز مي شود و در سن ده سالگي مورد تاکيد قرار گيرد.

4- اصل تربيت اخلاقي

آداب پسنديده و اخلاق اسلامي در واقع بستر و عرضه دينداري هستند. در روايتي آمده است که: اخلاق ظرف دين است. هم چنان اخلاق خوب و صحيح پايه سرشت ها و طبيعت ها و عادات و زمينه رشد و تکامل شخصيت انسان و نشانه هدايت و پرهيزگاري و التزام صحيح به مسووليت هاي شرعي برگرفته از قرآن کريم است.

برخي از با ارزش ترين و مهم ترين مسووليت هاي اخلاقي عبارت اند از: صداقت، صراحت در گفتار، امانت داري، آرامش و بردباري، عفت زبان، پاکي درون از حقد و کينه و پرهيز از رفتارها و اخلاق مخالف آن هاست.

5- اصل تربيت معنوي

والدين مي بايد در اين بخش از تربيت اهتمام بيشتري بورزند، زيرا اين نوع از تربيت، زمينه ساز رشد احساسات و عواطف، تهذيب، تزکيه و شفافيت آن هاست موجب رشد شخصيت کودکان مي گردد؛ از طرفي ديگر تربيت معنوي و روحاني باعث تعالي نفس، صفاي روح و سلامت رواني او از انواع بيماري ها و رذايل اخلاقي مي گردد؛ و آرامش و آسودگي را براي او به ارمغان مي آورد.

6- اصل تربيت اجتماعي

تربيت اجتماعي به معني روابط صحيح و سنجيده با همه قشرهاي جامعه اعم از بزرگ و کوچک و خويشاوندان، بيگانه گان و همسايه هاست. کودک بايد از جرأت همراه با ادب و احترام لازم براي اثبات شخصيت خود برخوردار گردد؛ و دودلي و خجالت باعث منزوي شدن او نگردد. در جهت تحقق اين منظور لازم است کودکان همراه با پدر و مادر يا مربي در مجالس و محافل حضور پيدا کنند. براي مثال، زماني که ابن عباس در شرايطي که کودکي بيش نبود، حضرت عمر بن خطاب رض او را به مجلس بزرگان اصحاب مي برد.

7- اصل آموزش فن و حرفهيي

فعاليت و کار از فقر و ناتواني پيش گيري مي نمايد و آموزش حرفه هايي مانند: کشاورزي، صنعت، تجارت، خياطي، آهنگري، جوشکاري، بنايي، نساجي و هم چنان حرفه هاي جديدي مانند: آموزش کمپيوتر، اينترنت، الکترونيک، مهندسي، مکانيکي، لوله کشي و …، همه مفيدند. در اوضاع کنوني بايد براي دسته اخير ارجحيت داده شود.

8- اصل تربيت عاطفي و انساني

مراد از اين تربيت، تقويت جنبه هاي انساني کودکان مانند: احساس لذت و احساس درد، شادماني، اندوه، ايثار، حب، نيکي و تنفر از بدي و خشم گين شدن در هنگام شکسته شدن نواهي الله ج است.

9- اصل تربيت فکري

هم گام با رشد جسمي و تربيت بدني، توجه به رشد فکري و تقويت عقلي کودکان ضروري است؛ و حتا مي توان آن را در اولويت قرار داد؛ زيرا، نقطه تفاوت اساسي انسان با حيوان، برخورداري انسان از نيروي عقل و انديشيدن است. از جهتي، عقل ابزار دانش و معرفت و لازمه تکليف مي باشد؛ و انسان را به سوي هدايت، سعادت و پرهيز از شر و شقاوت ارشاد مي نمايد. تفکر و انديشيدن از نظر اسلام واجب بوده و خداوند انسان را بدان امر مي کند.

10- اصل تربيت زيبايي و آراستگي

خداوند انسان و نظام هستي را به بهترين و زيباترين صورت آفريده و مي فرمايد: کسي که هر چه را آفريده به بهترين و زيباترين شيوه آفريده است. * السجده 7*

و در جاي ديگر الله متعال فرموده است: به راستي ما انسان را به بهترين و زيباترين ترکيب آفريده ايم. *التين 4*

محافظت از زيبايي هاي موجود در محيط زنده‌گي مقتضي آن است که انسان به زيبايي و آراستگي مشروع اهتمام لازم را بدهد.

11- اصل تربيت جنسي

پدر و مادر به صورت تدريجي و حکيمانه و با توجه به مراحل عمر نواجوانان تا رسيدن به مرحله ازدواج به صورت کنايه و اشاره و پس از بلوغ به طور صريح برخي از موضوعات را براي‌شان بيان کنند؛ و از جهت ديگر، فرزند خود را به آداب اجازه خواستن در منزل و جاهاي ديگر و چشم فروبستن از نگاه به نامحرم و پرهيز از ديدن فلم ها و عکس هاي که سبب تحريک نابهنگام غريزه جنسي او بشود، عادت دهند.

اشتراک گذاری:

نظر بدهید